' นิกายสำคัญของมหายานในจีน'

[มดเอ๊ก]

<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD width="60%" height=25>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif ความหมาย</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD vAlign=top>พระพุทธศาสนา (Buddhism) คือ ศาสนาที่ถือว่าธรรมะเป็นความจริงสากล ที่ใครก็ตามหากสิ้นกิเลสก็จะพลได้ด้วยตนเอง แต่ผู้ที่ได้บำเพ็ญบารมีจนตรัสรู้ และสามารถตั้งพุทธบริษัทปัจจุบันขึ้นได้ คือ พระพุทธโคตม ซึ่งเป็นองค์หนึ่งในบรรดาสัมมาสัมพุทธเจ้ามากมายที่ได้เคยตั้งพุทธบริษัทมาแล้ว และที่จะตั้งต่อไปในอนาคต ยังมีพระพุทธเจ้าอีกมากที่ตรัสรู้แต่ไม่มีบารมีพอให้ตั้งพุทธบริษัทได้ จึงให้ผลเฉพาะตัวเรียกว่า ปัจเจกพุทธเจ้า


จึงเห็นได้ว่า จากความสำนึกดังกล่าวข้างต้น ทำให้ชาวพุทธมีใจกว้าง เพราะถือเสียว่าธรรมะมิได้มีในพระพุทธศาสนาของพระโคตมเท่านั้น แต่คนดีทั้งหลายก็อาจจะพบธรรมะบางข้อได้ และแม้แต่ชาวพุทธเอง พระพุทธเจ้าก็ทรงปรารถนาให้แสวงหาและเข้าใจธรรมะด้วยตนเอง พระรัตนตรัยคือ พระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์ เป็นสรณะที่พึ่ง คือ ผู้ช่วยเกื้อกูลให้แต่ละคนสามารถพึ่งตนเองในที่สุด "ตนของตนเป็นที่พึ่งแก่ตนเอง" อาจกล่าวได้ว่าพุทธศาสนิกที่แท้จริง คือ ผู้ที่แสวงหาธรรมะด้วยตนเองและพบธรรมะด้วยตนเอง หรือกล่าวอีกนัยหนึ่งว่า พยายามพัฒนาธาตุพุทธะในตัวเอง
</TD><TD vAlign=top>http://www.fgs-th.com/history/pic/003.gif </TD></TR></TBODY></TABLE>
<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD height=25>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif ลักษณะคำสอนของพระพุทธศาสนา</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD vAlign=top bgColor=#ffffff>http://www.fgs-th.com/history/pic/pic2.gif </TD><TD vAlign=top>ลักษณะเด่นของพระพุทธศาสนา คือ เป็นศาสนาแห่งการวิเคราะห์ กล่าวคือ เชี่ยวชาญในการวิเคราะห์ทั้งความเป็นจริงและข้อธรรมได้ดีเยี่ยมเป็นพิเศษ เช่น วิเคราะห์จิตได้ละเอียดลอออย่างน่าอัศจรรย์ใจ วิเคราะห์ธรรมะออกเป็นข้อ ๆ อย่างละเอียดสุขุมและประสานสัมพันธ์กันเป็นระบบที่แน่นแฟ้น หากจะพยายามอธิบายธรรมะข้อใดสักข้อหนึ่ง ก็จะต้องอ้างถึงธรรมะข้ออื่นๆ เกี่ยวโยงไปทั้งระบบ วิธีการวิเคราะห์ธรรมะอย่างนี้ บางสำนักของศาสนาฮินดูได้เคยทำมาบ้าง แต่ก็ไม่สามารถทำได้เด่นชัดอย่างธรรมะที่สอนกันในพระพุทธศาสนา จึงควรยกย่องได้ว่าพระพุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งการวิเคราะห์ และเมื่อกล่าวเช่นนี้ก็มิได้หมายความว่าพระพุทธศาสนาไม่สนใจด้านอื่นๆ ทั้งมิได้หมายความเลยไปถึงว่าศาสนาอื่นๆ ไม่รู้จักวิเคราะห์ หามิได้ ต้องการหมายเพียงแต่ว่าพระพุทธศาสนาเด่นกว่าศาสนาอื่นๆ ในด้านวิเคราะห์เท่านั้น และถ้าหากศาสนาต่างๆ จะพึ่งพาอาศัยกันและกันก็พระพุทธศาสนานี่แหละสามารถให้ตัวอย่างในการวิเคราะห์ข้อธรรมะได้อย่างดีเยี่ยม ในขณะที่ศาสนาอื่นๆ อาจจะบริการด้านอื่นๆ ที่ได้ปฏิบัติมาอย่างเด่นชัด เช่น ศาสนาพราหมณ์ในเรื่องจารีตพิธีกรรม ศาสนาอิสลามในเรื่องกฎหมาย เป็นต้น แต่ทั้งนี้แล้วแต่ว่าสมาชิกแต่ละคนของแต่ละศาสนาจะสนใจร่วมมือกันในทางศาสนามากน้อยเพียงใด </TD></TR></TBODY></TABLE>
<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD height=25>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif บ่อเกิดของพระพุทธศาสนา</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE height=10 cellSpacing=0 cellPadding=0 width="100%" border=0><TBODY><TR><TD vAlign=top><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD>แม้ชาวพุทธจะมีความสำนึกว่า สัมมาสัมพุทธเจ้าได้มีมาแล้วมากมายในอดีต และจะมีอีกมากมายต่อไปในอนาคต แต่อย่างไรก็ตาม คำสอนของอดีตพระพุทธเจ้าไม่เหลือหลักฐานไว้ให้ศึกษาได้อีกแล้ว ส่วนคำสอนของพระพุทธเจ้าที่จะมาในอนาคตก็ยังไม่มีใครรู้ ดังนั้น บ่อเกิดของพระพุทธศาสนาในปัจจุบันจึงมาจากคำสอนของพระพุทธโคตมแต่องค์เดียว คำสอนของนักปราชญ์อื่นๆ ทั้งในและนอกพระพุทธศาสนา อาจจะเสริมความเข้าใจคำสอนของพระพุทธเจ้าได้ แต่ไม่อาจจะถือว่าเป็นบ่อเกิดของพระพุทธศาสนา


อย่างไรก็ตาม พระพุทธเจ้าได้ตรัสเตือนไว้ว่า ความรู้ที่พระองค์ทรงรู้จากการตรัสรู้นั้นมีมากราวกับใบไม้ทั้งป่า แต่ที่พระองค์นำมาสอนสาวกนั้นมีปริมาณเทียบได้กับใบไม้เพียงกำมือเดียว พระองค์ไม่อาจจะสอนได้มากกว่าที่ได้ทรงสอนไว้ ดังนั้น หากมีปัญหาขัดแย้งเกิดขึ้น ให้ตกลงกันด้วยสังคายนา (ร้องร่วมกัน) คือ ประชุมและลงมติร่วมกัน ส่วนในเรื่องธรรมวินัยปลีกย่อย หากจำเป็นก็ให้ประชุมตกลงปรับปรุงได้ ดังนั้น บ่อเกิดของพระพุทธศาสนาอีกทางหนึ่งก็คือสังคายนา สังคายนาจึงกลายเป็นเครื่องมือให้เกิดการยอมรับร่วมกันในหมู่ผู้ยอมรับสังคายนาเดียวกัน แต่ก็เป็นทางให้เกิดการแตกนิกายโดยไม่ยอมรับสังคายนาร่วมกัน นิกายต่างๆ ของพระพุทธศาสนาจึงเกิดขึ้น เพราะการยอมรับสังคายนาต่างกัน และนิกายต่างกันนั้นก็ยอมรับคัมภีร์และอรรถกถาที่ใช้ตีความคัมภีร์ต่างกัน
อย่างไรก็ตาม ชาวพุทธแม้จะต่างนิกายกันก็ถือว่าเป็นชาวพุทธด้วยกัน ทำบุญร่วมกันได้ และร่วมมือในกิจการต่างๆ ได้ ผู้ใดนับถือพระพุทธเจ้าและแม้จะนับถือสิ่งอื่นด้วย เช่น พระพรหม พระอินทร์ ไหว้เจ้า หรือภูตผีต่างๆ ก็ยังถือว่าเป็นชาวพุทธด้วยกัน มิได้มีความรังเกียจเดียดฉันกันแต่ประการใด ดังนั้น การที่จะมีบ่อเกิดเพิ่มเติมแตกต่างกันไปบ้าง ตราบใดที่ยังยอมรับพระไตรปิฎกร่วมกันเป็นส่วนมาก ก็ไม่ถือว่าต้องแตกแยกกัน

</TD><TD vAlign=top>http://www.fgs-th.com/history/pic/008.gif</TD></TR></TBODY></TABLE></TD></TR></TBODY></TABLE>
<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD height=25>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif คัมภีร์ของพระพุทธศาสนา</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD vAlign=top align=middle bgColor=#ffffff>http://www.fgs-th.com/history/pic/004.gif </TD><TD vAlign=top>เมื่อพระพุทธเจ้าเสด็จปรินิพพานได้ 3 เดือน สาวกผู้ได้เคยสดับฟังคำสั่งสอนของพระองค์จำนวน 500 รูป ก็ประชุมทำสังคายนากัน ณ ถ้ำสัตบรรณคูหา ใกล้เมืองราชคฤห์ แคว้นมคธ สอบปากคำกันอยู่ 7 เดือน จึงตกลงประมวลคำสอนของพระพุทธเจ้าได้สำเร็จเป็นครั้งแรก นี่คือบ่อเกิดของคัมภีร์พระไตรปิฎก ต่อมาเมื่อมีปัญหาขัดแย้ง พระเถระผู้ใหญ่ก็ประชุมขจัดข้อขัดแย้งกัน เป็นสังคายนาต่อมาอีกหลายครั้ง จนได้พระไตรปิฎกของฝ่ายเถรวาทดังที่เรารู้จักกันทุกวันนี้ ซึ่งถือกันทั่วไปว่าเป็นคำสอนโดยตรงของพระพุทธเจ้าที่นับว่าใกล้เคียงที่สุด


เนื่องจากภาษามคธที่ใช้บันทึกคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้านั้น ครั้นกาลเวลาล่วงไปก็ค่อยๆ กลายเป็นภาษาโบราณ ยากที่จะเข้าใจได้ทันทีสำหรับนักศึกษารุ่นหลังๆ จึงได้มีผู้เชี่ยวชาญนิพนธ์ชี้แจงความหมายเรียกว่า อรรถกถา เมื่อนักศึกษารู้สึกว่าอรรถกถายังไม่ชัดเจนก็มีผู้เชี่ยวชาญนิพนธ์ฎีกาขึ้นชี้แจงความหมาย และมีอนุฎีกาสำหรับชี้แจงความหมายของฎีกาอีกต่อหนึ่ง ผู้เชี่ยวชาญเฉพาะปัญหาก็นิพนธ์ชี้แจงเฉพาะปัญหาขึ้นเรียกว่า ปกรณ์ เหล่านี้ถือว่าเป็นคัมภีร์พระพุทธศาสนาทั้งสิ้น แต่ทว่ามีน้ำหนักน้อยกว่าพระไตรปิฎก เพราะถือว่าเป็นความเห็นส่วนตัวของผู้ตีความ นักศึกษาจะเห็นกับบางคัมภีร์ และไม่เห็นด้วยกับบางคัมภีร์ก็ได้ ไม่ถือว่ามีความเป็นพุทธศาสนิกมากน้อยกว่ากันเพราะเรื่องนี้
</TD></TR></TBODY></TABLE>
<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD height=25>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif นิกายมหายาน</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD>พระพุทธเจ้าได้ตรัสกับพระอานนท์ว่า "ดูกรอานนท์ โดยกาลล่วงไปแห่งเรา ถ้าสงฆ์ต้องการก็จงถอนสิกขาบทเล็กน้อยเสียบ้างก็ได้" (มหาปรินิพพานสูตร 10/141) ทำให้เกิดมีปัญหาว่า แค่ไหนเรียกว่าเล็กน้อย เป็นเหตุให้พระภิกษุบางรูปไม่เห็นด้วย และไม่ยอมรับสังคายนามาตั้งแต่ครั้งแรก และเหตุการณ์เช่นนี้เกิดขึ้นกับหลายสังคายนา มีกลุ่มที่แยกตัวทำสังคายนาต่างหาก เป็นการแตกแยกทางลัทธิและนิกาย และไม่ควรถือว่าเป็นการแบ่งแยกศาสนาแต่ประการใด ไม่อาจกำหนดได้แน่ชัดลงไปว่า พระพุทธศาสนานิกายมหายานเริ่มถือกำเนิดขึ้นตั้งแต่เมื่อใด ที่แน่ชัดก็คือ พระเจ้ากนิษกะมหาราช กษัตริย์องค์ที่ 7 แห่งราชวงศ์กุษาณะ (ศต.1 แห่งคริสต์ศักราช) ทรงเป็นเอกอัครศาสนูปถัมภกองค์แรกของนิกายมหายาน ได้ทรงปลูกฝังพระพุทธศาสนามหายานลงมั่นคงในราชอาณาจักรของพระองค์ และทรงส่งธรรมทูตออกเผยแพร่ยังนานาประเทศ เปรียบได้กับพระเจ้าอโศกของฝ่ายเถรวาท


ฝ่ายมหายานมิได้ปฎิเสธพระไตรปิฎก หากแต่ถือว่ายังไม่พอ เนื่องจากเกิดมีความสำนึกร่วมขึ้นมาว่า นามและรูปของพระพุทธเจ้าเป็นโลกุตระ ไม่อาจดับสูญ สิ่งที่ดับสูญไปโดยการเผาเป็นเพียงภาพมายา พระธรรมกายของพระองค์อันเป็นธาตุพุทธะบริสุทธิ์ยังคงอยู่ต่อไป มนุษย์ทุกคนมีธาตุพุทธะร่วมกับพระพุทธเจ้า หากมีกิเลสบดบังธาตุพุทธะก็ไม่ปรากฏ กิเลสเบาบางลงเท่าใดธาตุพุทธะก็จะปรากฏมากขึ้นเท่านั้น มนุษย์ทุกคนมีสิทธิและมีความสามารถเป็นพระโพธิสัตว์ได้เช่นเดียวกับพระพุทธเจ้า หากได้ฝึกฝนชำระจิตใจจนบริสุทธิ์ผุดผ่องด้วยเมตตาบารมี พระโพธิสัตว์จึงมีมากมาย พระโพธิสัตว์ทุกองค์ย่อมเสริมงานของพระพุทธเจ้า คำสอนของพระโพธิสัตว์จึงมีน้ำหนักเท่ากับพระไตรปิฎก เมื่อสำนึกเช่นนี้ ฝ่ายมหายานจึงมีคัมภีร์ในระดับเดียวกับพระไตรปิฎกเพิ่มขึ้นอีกมากและอาจจะเพิ่มต่อไปได้อีก หากยอมรับหรือมีศรัทธาต่อพระโพธิสัตว์ไม่เท่ากัน ความสำนึกและการแสดงออกก็ย่อมจะผิดเพี้ยนกันออกไปได้ ทำให้มีลัทธิต่างๆ มากมายในนิกายมหายาน และอาจจะเกิดใหม่ต่อไปได้อีก แต่ทั้งนี้ก็มิได้หมายความว่าเกิดการแตกแยกในศาสนาหรือนิกาย เพราะทุกลัทธิย่อมถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของพระพุทธศาสนามหายาน ด้วยเหตุผลเช่นนี้แหละฝ่ายมหายานจึงภูมิใจว่านิกายของตนใจกว้าง เป็นยานใหญ่ สามารถบรรทุกคนได้มาก และบันดาลใจให้ผู้มีจิตศรัทธาบำเพ็ญเมตตาบารมีได้อย่างกว้างขวาง อย่างที่มูลนิธิหัวเฉียวแห่งประเทศไทยพิสูจน์ตัวเองให้เห็นอยู่


</TD><TD vAlign=top align=right>http://www.fgs-th.com/history/pic/103.gif</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD height=25>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif การวิเคราะห์ข้อธรรมในพระพุทธศาสนา</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD vAlign=top>http://www.fgs-th.com/history/pic/102.gif </TD><TD vAlign=top>ศาสนา ผู้ใดสนใจคงได้ศึกษาตัวอย่างการวิเคราะห์ข้อธรรมในพระพุทธศาสนามาแล้วไม่มากก็น้อย จนพอจะสังเกตได้ว่า เมื่อกล่าวถึงธรรมะข้อใดในพระพุทธศาสนา ก็มักจะไม่กล่าวลอยๆ แต่จะต้องมีจำนวนเลขกำกับแสดงการวิเคราะห์หรือการจำแนกธรรมด้วยเสมอ เช่น อริยสัจ 4 มรรค 8 ศีล 5 ศีล 8 ศีล 10 ศีล 227 มงคล 38 กรรมฐาน 40 เจตสิก 52 จิต 89 จิต121 เป็นต้น ให้สังเกตด้วยว่า การวิเคราะห์ข้อธรรมในพระพุทธศาสนานั้นมิได้วิเคราะห์ชั้นเดียวแล้วจบ แต่มีการวิเคราะห์ต่อๆ ไปอีกหลายชั้นหลายเชิงเกี่ยวโยงกันทั้งหมด ไม่ใช่เหมือนสายโซ่ แต่เหมือนอวนผืนใหญ่ที่ตาทุกตาของอวนมีสายโยงถึงกันได้ทั้งหมด จะขอยกให้ดูเป็นตัวอย่างการศึกษาเท่านั้น เช่น การวิเคราะห์จิต และเจตสิก เป็นต้น ซึ่งมีประโยชน์มากสำหรับการมองตน รู้ตน และพัฒนาตน ผู้ศึกษาจะวิเคราะห์ธรรมะเรื่องใดเพิ่มเติมอีกเท่าใดก็ได้ตามความต้องการ

</TD></TR></TBODY></TABLE>
<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD height=25>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif ชีวประวัติของพระพุทธเจ้า</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD>เราเคยเชื่อกันมาว่าพระพุทธเจ้าประสูติก่อนพุทธศักราช 80 ปี เพราะถือเอาปีที่พระองค์เสด็จปรินิพพานเป็นปี พ.ศ. 1 แต่นักประวัติศาสตร์ค้นคว้าตามหลักฐานเท่าที่ปรากฏพบว่า คลาดเคลื่อนเร็วกว่าพระประวัติจริงของพระองค์อยู่ 60 ปี กล่าวคือ พระองค์ประสูติจริง ก่อน พ.ศ. 20 ปี หรือ ก่อน ค.ศ. 563 ปี (แทนที่จะเป็น ก่อน พ.ศ. 80 ปี หรือ ก่อน ค.ศ. 623 ปี) ก่อน พ.ศ. 15 ปี (ก่อน ค.ศ. 528 ปี) ตรัสรู้เมื่อพระชนมายุได้ 35 พรรษา พ.ศ. 60 (ก่อน ค.ศ. 463 ปี) ดับขันธปรินิพพาน


ตั้งแต่ตรัสรู้ถึงปรินิพพานเป็นระยะเวลา 45 พรรษา พระองค์จาริกไปยังแว่นแคว้นต่างๆ ในชมพูทวีปตอนเหนือ เพื่อเผยแผ่พระธรรมคำสอนของพระองค์ พร้อมทั้งอบรมสาวกตั้งพุทธบริษัทขึ้นอย่างมั่งคั่ง ยากที่จะเรียงลำดับได้ว่าปีใดพระองค์เสด็จไป ณ ที่ใดและทรงสั่งสอนอะไรบ้าง เท่าที่นักวิจารณ์ได้พยายามวิจัยไว้พอจะเรียบเรียงได้ตามช่วงการเข้าพรรษาของพระองค์ในที่ต่างๆ ดังต่อไปนี้

พรรษาที่ 1 ตรัสรู้ใต้ต้นโพธิ์ ณ คืนวันเพ็ญเดือนวิสาขะ (กลางเดือน 6) 2 เดือนต่อมา คือวันเพ็ญเดือนอาสาฬหะ (กลางเดือน 8) ทรงเทศนาโปรดเบญจวัคคีย์ (คณะ 5 คน) ที่ป่าอิสิปตนะมฤคทายวัน ด้วยธรรมจักกัปปวัตนสูนร ต่อมาอีก 5 วันทรงเทศนาโปรดเบญจวัคคีย์ด้วยอนัตตลักขณสูตร วันต่อมาได้พระยสเป็นสาวก ทรงจำพรรษาที่เมืองพาราณสี แคว้นกาสี (ปัจจุบันอยู่ในรัฐอุตรประเทศ)

พรรษาที่ 2 เสด็จเสนานิคม ในตำบลอุรุเวลกัสสปะ นทีกัสสปะ คยากัสสปะ กับศิษย์ 1000 คน ตรัสอาทิตตปริยายสูตรที่คยาสีสะ เสด็จราชคฤห์แห่งแคว้นมคธ กษัตริย์เสนิยะพิมพสารทรงถวายสวนเวฬุวันแต่พระสงฆ์ ได้สารีบุตรและโมคคัลลานะเป็นสาวก อีก 2 เดือนต่อมา เสด็จกบิลพัสดุ์ ทรงพำนักที่นิโครธารามได้สาวกมากมาย เช่น นันทะ ราหุล อานนท์ อุบาลี เทวทัต และพระญาติอื่นๆ อนาถปิณฑิกะอาราธนาสู่กรุงสาวัตถีแห่งแคว้นโกศล ถวายสวนเชตะวันแด่คณะสงฆ์ ทรงจำพรรษาที่นี่

พรรษาที่ 3 นางวิสาขาถวายบุพพาราม ณ กรุงสาวัตถี ทรงจำพรรษาที่นี่
พรรษาที่ 4 ทรงจำพรรษาที่เวฬุวัน ณ กรุงราชคฤห์แห่งแคว้นมคธ
พรรษาที่ 5 โปรดพระราชบิดาจนบรรลุอรหัตผล ทรงไกล่เกลี่ยข้อพิพาทระหว่างพระญาติฝ่ายสักกะกับพระญาติฝ่ายโกลิยะเกี่ยวกับการใช้น้ำในแม่น้ำโรหินี ทรงบวชพระนางปชาบดีโคตมีและคณะเป็นภิกษุณี
พรรษาที่ 6 ทรงแสดงยมกปาฎิหาริย์ในกรุงาสวัตถี ทรงจำพรรษาบนภูเขามังกลุบรรพต
พรรษาที่ 7 ทรงเทศนาและจำพรรษาที่กรุงสาวัตถี ระหว่างจำพรรษาเสด็จขึ้นสวรรค์ชั้นดาวดึงส์โปรดพระมารดาด้วยพระอภิธรรม
พรรษาที่ 8 ทรงเทศนาในแคว้นภัคคะ ทรงจำพรรษาในสวนเภสกลาวัน
พรรษาที่ 9 ทรงเทศนาในแคว้นโกสัมพี
พรรษาที่ 10 คณะสงฆ์แห่งโกสัมพีแตกแยกอย่างรุนแรง ทรงตักเตือนไม่เชื่อฟัง จึงเสด็จไปประทับและจำพรรษาในป่าปาลิเลยยกะ ช้างเชือกหนึ่งมาเฝ้าพิทักษ์และรับใช้ตลอดเวลา
พรรษาที่ 11 เสด็จกรุงสาวัตถี คณะสงฆ์แห่งโกสัมพีปรองดองกันได้ ทรงจำพรรษาในหมู่บ้านพราหมณ์ชื่อเอกนาลา
พรรษาที่ 12 ทรงเทศนาและจำพรรษาที่เวรัญชา เกิดความอดอยากรุนแรง
พรรษาที่ 13 ทรงเทศนาและจำพรรษาบนภูเขาจาลิกบรรพต
พรรษาที่ 14 ทรงเทศนาและจำพรรษาที่กรุงสาวัตถึ ราหุลอุปสมบท
พรรษาที่ 15 เสด็จกรุงกบิลพัสดุ์ สุปปพุทธะถูกแผ่นดินสูบเพราะขัดขวางทางผ่าน
พรรษาที่ 16 ทรงเทศนาและจำพรรษาที่อาลวี
พรรษาที่ 17 เสด็จกรุงสาวัตถี กลับมาอาลวีและทรงจำพรรษาที่กรุงราชคฤห์
พรรษาที่ 18 เสด็จอาลวี ทรงจำพรรษาบนภูเขาจาลิกบรรพต
พรรษาที่ 19 ทรงเทศนาและจำพรรษาบนภูเขาจาลิกบรรพต

พรรษาที่ 20 โจรองคุลีมาลกลับใจเป็นสาวก ทรงแต่งตั้งให้พระอานนท์รับใช้ใกล้ชิดตลอดกาล ทรงจำพรรษาที่กรุงราชคฤห์ ทรงเริ่มบัญญัติพระวินัย
พรรษาที่ 21-44 ทรงยึดเอาเชตะวันและบุพพารามในกรุงราชคฤห์เป็นศูนย์เผยแผ่และที่ประทับจำพรรษา เสด็จพร้อมสาวกออกเทศนาโปรดเวไนยสัตว์ตามแว่นแคว้นต่างๆ โดยรอบ

พรรษาที่ 45 และสุดท้าย ปรากฎในมหาปรินิพพานสูตร มหาสุทัสนสูตร และชนวสภสูตร ความว่า พระเทวทัตปองร้ายพระพุทธเจ้าบริเวณเขาคิชฌกูฎใกล้กรุงราชคฤห์ ถึงกับพระบาทห้อโลหิต ทรงได้รับการบำบัดจากหมดชีวก วัสสการเข้าเผ้า เสด็จอัมพลัฎฐิกา นาลันทา และปาฎลิคามตามลำดับ ทรงข้ามแม่น้ำคงคาที่โตมดิตถ์ เสด็จต่อไปยังโกฎิคาม นาทิคาม และเวสาลี ทรงพำนักในสวนของนางคณิกาอัมพปาลี เสด็จจำพรรษาที่เวฬุวัน ทรงเริ่มประชวร และ 3 เดือนต่อมาเสด็จสู่ปรินิพพานในเมืองกุสินาราแห่งแคว้นมัลละในปี พ.ศ. 60 (ก.ค.ศ. 463 ปี)


</TD></TR></TBODY></TABLE>

[มดเอ๊ก]

<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD width="71%" height=25>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif ความเป็นมาของมหายาน</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR vAlign=top><TD align=left width=280><TABLE width="100%" align=center border=0><TBODY><TR><TD align=right width="55%">http://www.fgs-th.com/mahayana/pic/pic4.gif</TD><TD align=left width="45%">http://www.fgs-th.com/mahayana/pic/pic5.gif</TD></TR></TBODY></TABLE>
<TABLE width="100%" border=0><TBODY><TR><TD align=middle>http://www.fgs-th.com/mahayana/pic/pic15.gif</TD></TR></TBODY></TABLE>
</TD><TD>จะเห็นได้ว่าศาสนาทุกศาสนาในโลก จะต้องมีคณะนิกายแบ่งแยกออกมา ภายหลังที่พระศาสดานั้นล่วงลับไปแล้ว พระพุทธศาสนาก็เช่นเดียวกัน ทั้งนี้ เพราะเมื่อศาสนานั้นแผ่ขยายออกไปตามท้องถิ่นต่างๆ ซึ่งมีขนบธรรมเนียมประเพณีเหล่านั้น อีกทั้งทรรศนะการตีความในคำสอนของพระศาสดาของแต่ละบุคคล แต่ละคณะไม่ตรงกัน จึงเป็นเหตุให้เกิดการแบ่งแยกเป็นนิกายขึ้น ศาสนาที่มีลัทธินิกายจึงเป็นสัญลักษณ์ ของความเจริญแห่งศาสนานั้นในแง่หนึ่งเหมือนกัน ว่ากันเฉพาะในพระพุทธศาสนา ได้เริ่มแบ่งแยกนิกายขึ้นในครั้งแรกสมัยพุทธศตวรรษที่ ๑ ต่อมาถึงพุทธศตวรรษที่ ๔ ปรากฎว่ามีนิกายในพระพุทธศาสนาที่เป็นนิกายใหญ่ อยู่ ๑๘ นิกาย ต่อมาจนกระทั่งปัจจุบันก็ได้แบ่งเป็นนิกายย่อยอีกมากมาย แต่โดยรวมแล้ว สามารถจัดแบ่งได้เป็น ๓ นิกายใหญ่คือ นิกายเถรวาท นิกายมหายาน และนิกายวัชรยาน
สำหรับพระพุทธศาสนานิกายมหายาน หลังพุทธศตวรรษที่ ๕ ไปแล้ว ได้เกิดมีนิกายใหญ่ในพุทธศาสนาขึ้นในอินเดีย ซึ่งเรียกตนเองว่า "มหายาน" มหายานเป็นคู่แข่งสำคัญของพวกพราหมณ์ในสมัยนั้น คณาจารย์ฝ่ายมหายานได้ปรับปรุงเพิ่มเติมคติธรรมในพุทธศาสนาขึ้น หลายประการ เพื่อต่อสู้กับอิทธิพลของพราหมณ์ และเพื่อทำให้พุทธศาสนาเข้าถึงหมู่สามัญโดยทั่วไป ซึ่งมีข้อสำคัญดังต่อไปนี้
๑. ฝ่ายมหายาน ได้ยกหลักโพธิจิต คือ สอนให้ทุกคนตั้งความปรารถนาในโพธิญาณ ไม่ปรารถนาเพียงอรหัตญาณเท่านั้น หลักเรื่องพุทธการกธรรม คือคุณชาติเพื่อความเป็นพระพุทธเจ้า เป็นหัวใจในนิกายมหายาน กล่าวคือบุคคลตั้งมูลปณิธิปรารถนาพุทธภูมิ บุคคลนั้นเชื่อว่ามีโพธิจิต
๒. คณาจารย์ฝ่ายมหายานได้อรรถธิบายพุทธมติออกไปอย่างกว้างขวาง ทำให้พระพุทธศาสนาซึ่งเป็นปฏิฐานนิยม สัจจนิยม ขยายวงกว้างเป็น อภิปรัชญา และตรรกวิทยา
</TD></TR></TBODY></TABLE>
<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD height=25>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif อุดมคติ ๓ ประการ ของนิกายมหายาน</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD vAlign=top>๑. หลักมหาปัญญา ในหลักการข้อนี้ ฝ่ายมหายานได้อธิบาย หลักอนัตตา ซึ่งเป็นคุณลักษณะพิเศษในพุทธศาสนาออกไปอย่างกว้างขวางลึกซึ้ง มหายานนิยมเรียกคำว่า "ศูนย์ตา" แทนคำว่า "อนัตตา" ในส่วนปฏิบัติของบุคคล ถือว่าบุคคลจะพ้นทุกข์ได้ ก็ด้วยการเข้าถึง ศูนย์ตา หมายความว่าจะต้องเป็นผู้มีปัญญาเห็นแจ้งในหลักธรรม ไม่ตกเป็นทาสของกิเลส

๒. หลักมหากรุณา หมายความว่า จะต้องเป็นผู้มีจิตใจกรุณาต่อเวไนยสัตว์ทั้งหลาย อย่างปราศจากขอบเขต พร้อมทั้งสละตนเองเพื่อช่วยเหลือเวไนยสัตว์ให้พ้นทุกข์ ซึ่งได้แก่ การตั้งโพธิจิตมุ่งสู่พุทธภูมิ ในขณะที่ยังมิได้บรรลุ ต้องสร้างบารมีเพื่อช่วยสัตว์ ฉะนั้นจึงเน้นเรื่องการบำเพ็ญบารมี ๖ ซึ่งประกอบด้วย

- ทานปารมิตา
- ศลีปารมิตา
- ขันติปารมิตา
- วิริยะปารมิตา
- ฌาณปารมิตา
- ปรัชญาปารมิตา

๓. หลักมหาอุปาย คือ พระโพธิสัตว์จะต้องประกอบด้วยกุศโลบายนานัปการในการช่วยเหลือปวงสัตว์ ต้องประกอบด้วยไหวพริบ ปฏิภาณในการเข้าถึง อธิมุติของปวงสัตว์ หมายความว่า พระโพธิสัตว์จะต้องมีวิธีการชาญฉลาดในการแนะนำอบรมสั่งสอนผู้อื่น ให้เข้าถึงสัจธรรม


</TD><TD vAlign=top align=right width=150>http://www.fgs-th.com/mahayana/pic/pic2.gif

</TD></TR></TBODY></TABLE>
<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD width="50%" height=25>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif มหาจตุรปณิธาน ๔</TD><TD width="50%" height=25>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif อัปปมัญญา หรือพรหมวิหาร ๔</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD vAlign=top width="50%">พุทธมามกะผู้มุ่งพุทธภูมิ จะต้องประกอบด้วยจตุรปณิธาน ๔ ซึ่งเป็นอุปกรณ์นำผู้ปฏิบัติสู่จุดมุ่งหมาย
๑. เราจะละกิเลสทั้งหลายให้หมดสิ้น
๒. เราจะตั้งใจศึกษาพระธรรมทั้งหลายให้เจนจบ
๓. เราจะโปรดสรรพสัตว์ทั้งหลายให้สิ้น
๔. เราจะบำเพ็ญตนให้บรรลุถึงอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ

</TD><TD vAlign=top width="50%">พระโพธิสัตว์จะต้องมีคุณธรรม ๔ ประการ ที่เรียกว่า อัปปมัญญา แผ่ไปในสรรพสัตว์อันหาประมาณมิไดไม่เจาะจงหรือจำกัดมนุษย์ชาติใด ภาษาใด แม้สัตว์เดียรัจฉาน ไม่ว่าจะเล็กเท่าไรก็มีส่วนได้รับเมตตากรุณาจากคุณธรรมอันสูงนี้
๑. เมตตา ความรักใคร่ปรารถนาจะให้เป็นสุข
๒. กรุณา ความเอ็นดูสงสาร คิดจะช่วยให้พ้นทุกข์
๓. มุทิตา ความพลอยยินดีเมื่อผู้อื่นได้ดี
๔. อุเบกขา ความวางเฉย ไม่ดีใจ ไม่เสียใจ วางใจเป็นกลาง


</TD></TR></TBODY></TABLE>
<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD width="50%" height=25>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif นิกายสำคัญของมหายาน</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD vAlign=top>ดังได้กล่าวมาแล้วในบทก่อนว่า ในอินเดียมหายานมีปรัชญาแยกออกเป็น ๓ สาย และแบ่งออกตามทัศนะ ๓ นิกายด้วยกันคือ
๑. นิกายศูนยวาทหรือมาธยมิกะ
๒. นิกายวิชญานวาทหรือโยคาจาร
๓. นิกายจิตอมตวาท

และในยุคปลายๆ ยังมีอีกหนึ่งนิกายคือ นิกายพุทธตันตรยานหรือมนตรยาน ส่วนลัทธิสุขาวดีและพิธีโยคกรรมธารณีของลัทธิพุทธตันตระ (ยกเว้นปรัชญา) เข้ากันได้กับทุกสายทั้งนี้สุดแล้วแต่ผู้นับถือจะฝักใฝ่ในปรัชญาสายใด ก็อธิบายเรื่องสุขาวดี หรือเรื่องเวทมนตร์อาคมไปตามทัศนะของตนได้ เหตุที่เป็นดั่งนั้นก็เนื่องด้วยลัทธิสุขาวดีหาได้ตั้งกฎเกณฑ์ทางปรัชญาไว้ไม่ นักปราชญ์บางท่านจัดนิกายสุขาวดีไว้ฝ่ายอัสติวาทิน ส่วนพิธีโยคกรรมแลธารณีมนตร์เล่า ก็เป็นเพียงการท่องบ่นและจัดลักษณะรูปพิธีต่างๆ เท่านั้น จึงเข้ากันได้กับทุกสาย ปรากฏว่าคณาจารย์ในปรัชญาทั้ง ๓ สายนั้น ยุคหลังส่วนใหญ่บำเพ็ญโยคกรรมตามลัทธิพุทธตันตระกันมาก

ครั้นเมื่อมหายานแพร่เข้าสู่ประเทศจีน ญี่ปุ่น พวกคณาจารย์จีนและญี่ปุ่นได้ตั้งนิกายและสร้างทฤษฏีอธิบายพระพุทธมติกันมาก แต่ก็คงหนีไม่พ้นวงกรอบแห่งปรัชญาศูนยตวาทินและอัสติวาทิน ปรากฏว่านิกายที่คณาจารย์จีนและญี่ปุ่นคิดตั้งขึ้นใหม่นั้น ล้วนเป็นฝักฝ่ายภูตตถตาวาทินทั้งนั้น เมื่อพิเคราะห์ดูเห็นจะเป็นด้วยในประเทศจีนก่อนหน้าที่พระพุทธศาสนาจะแพร่เข้าไป จีนได้มีปรัชญาลึกซึ้งของตนอยู่แล้ว เช่นปรัชญาของขงจื้อเหลาจื้อและจังจื้อ เป็นต้น ปรัชญาของเหลาจื้อกับจังจื้อ ไม่มีอะไรผิดแผกต่างจากปรัชญาฮินดูในคัมภีร์อุปนิษัทอันว่าด้วยปรมาตมันเลยเหลาจื้อ จังจื้อ และนักปราชญ์อื่นๆ มักสอนมุ่งไปในมูลการณะ ของสรรพสิ่งว่าเป็นอมตภาวะมีธรรมชาติร่วมกับสรรพสิ่ง ฉะนั้น ความคิดของประชาชนจึงชินต่อเรื่องธรรมชาติเอกีภาวะนี้ ส่วนญี่ปุ่นที่ได้รับอารยธรรมจากจีนจึงไม่มีข้อกังขาอันใดเลยว่า เหตุไฉนปรัชญาฝ่ายภูตตถตาวาทินจึงเฟื่องฟูมากกว่าปรัชญาสายอื่นทั้งในเมืองจีนและญี่ปุ่น ตรงกันข้ามกับธิเบต แม้จะรับลัทธิพุทธตันตระมนตรยานไปนับถือก็จริง แต่ทางความคิดด้านปรัชญาแล้ว ข่าวธิเบตกลับนิยมปรัชญาฝ่ายศูนยตวาทินและโยคาจารมาก มีคณาจารย์แห่งธิเบตแต่งอรรถกถาและปกรณ์วิเศษประกาศมติของปรัชญาทั้ง ๒ สายนี้มากฉันใด คณาจารย์จีนและญี่ปุ่น ก็เขียนอรรถกถาขยายเรื่องเอกีภาวะของสรรพสิ่งอันเป็นมติของปรัชญาภูตตถตาวาทินมากฉันนั้น

นิกายมหายาน เมื่อยกนิกายศูนยตวาทินและโยคาจารแล้ว นิกายอื่นๆ ก็เป็นฝ่ายภูตตถตาวาทินทั้งสิ้น แม้นิกายสุขาวดีในจีนกับญี่ปุ่นก็ถูกอธิบายแพร่หลายโดยคณาจารย์ฝ่ายภูตตถตาวาทินส่วนมาก อนึ่ง นิกายที่เจริญขึ้นในญี่ปุ่น ก็หนีไม่พ้นจากนิกายที่ตั้งขึ้นโดยคณาจารย์จีน ดังนั้นจักกล่าวแต่มหายานและนิกายที่ปรากฏในประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาของจีน ธิเบต เวียตนาม เกาหลี และญี่ปุ่น เป็นลำดับไป

<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width=200 background=../gif/menu_blank.gif border=0><TBODY><TR><TD height=26>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif นิกายสำคัญของมหายานในจีน (http://www.fgs-th.com/mahayana/sect1.html)

</TD></TR></TBODY></TABLE>

</TD><TD vAlign=top><TABLE width="100%" border=0><TBODY><TR><TD>http://www.fgs-th.com/mahayana/pic/pic13.gif

</TD></TR></TBODY></TABLE>

</TD></TR></TBODY></TABLE>
<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD width="50%" height=25>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif มหายานในประเทศจีน</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD vAlign=top><TABLE width="100%" border=0><TBODY><TR><TD>http://www.fgs-th.com/mahayana/pic/GUANYIN1.gif


</TD></TR><TR><TD>http://www.fgs-th.com/mahayana/pic/WENSHUPUSA1.gif

</TD></TR></TBODY></TABLE></TD><TD vAlign=top>พระพุทธศาสนาเริ่มแผ่เข้าสู่ประเทศจีน ตอนปลายราชวงศ์จิว แต่เป็นเพียงกระเซ็นกระสายเล็กน้อย มาถึงราวต้นพุทธศตวรรษที่ ๗ พระเจ้าฮั่นเม่งเต้แห่งราชวงศ์ตังฮั่น ได้ส่งราชทูตไปสืบพระศาสนา ณ ประเทศอินเดีย และได้นิมนต์พระภิกษุชาวอินเดีย ๒ รูป คือ พระกาศยปมาตังคะ (เกียเฮียะม่อเท้ง) และพระธรรมรักษ์ (เต็กฮวบลั้ง) มายังตครลกเอี๋ยงด้วย พระเจ้าฮั่นเม่งเต้ได้สร้างอารามขึ้น ณ นครลกเอี๋ยงนั้น พระราชทานนามว่า "วัดแปะเบ้ยี่" หรือ "วัดม้าขาว" หรือ "วัดจตุราทิศาราม" นับเป็นปฐมสังฆารามของจีน
ฝ่ายพระกาศยปมาตังคะ ได้ลงมือแปลถ่ายทอดพระพุทธวจนะออกเป็นภาษาจีนมี "พระสูตร ๔๒ บท" พระธรรมรักษ์แปล "ทศภูมิสังโยชนภินทนสูตร" พระพุทธศาสนาในเวลานั้นยังไม่แพร่หลายเท่าไรนัก ตกกลางพุทธศตวรรษที่ ๗ มีภิกษุชาวปาร์เธีย ชื่อ อันสิเกา จาริกมาแปลคัมภีร์ถึง ๙๐ กว่าฉบับ ส่วนใหญ่เป็นคัมภีร์ของฝ่ายสาวกยาน ครั้นตกยุคสามก๊ก พระธรรมกาละชาวอินเดียจาริกมาประดิษฐานสีมา วินัยกรรม เป็นปฐมที่นครลกเอี๋ยง พร้อมทั้งให้อุปสัมปทาแก่กุลบุตร และแปลวินัยปาฎิโมกข์ขึ้น เป็นการเปิดศักราชแห่งนิกายวินัย สงฆ์ชาวแคว้นคังกือ ชื่อ คังเจงหวย ได้จาริกมาแพร่พระพุทธธรรมที่จีนใต้ ชนะใจซุนกวน เจ้าครองแคว้นหวูสำเร็จ พระพุทธศาสนาเริ่มแพร่หลายไปทั่วจีนใต้ ตกถึงสมัยราชวงศ์ไซจิ้น พระพุทธศาสนาแพร่หลายทั่วไปในประชาสังคม ธรรมทูตจากเตอรกีสถานบ้าง จากอินเดียบ้าง ได้จาริกมาแพร่ธรรมอย่างไม่ขาดสาย พระพุทธวจนะต่างๆ ได้ถูกเร่งรัด ให้แปลถ่ายออกมาสู่ภาษาจีนเรื่อยๆ พระพุทธศาสนาแพร่หลายทั่วไปในประชาชน ถึงปลายพุทธศตวรรษที่ ๙ สมณะจีนชื่อฮุ่ยเอี้ยง ได้ตั้งสำนักสุขาวดีขึ้นที่ภูเขาลูซัวมณฑลกังไส สมณะฮวบเฮี้ยน เริ่มตระเตรียมการจาริกไปสู่อินเดีย ต้นพุทธศตวรรษที่ ๑๐ นักแปลคัมภีร์ชั้นเยี่ยมชื่อ กุมารชีพ จาริกมาแปลปกรณ์ต่างๆ ของฝ่ายศูนยตวาทิน ปรัชญามาธยมิกะเริ่มเจริญแพร่หลาย พร้อมกันนั้น ท่านกุมารชีพได้แปลคัมภีร์สัตยสิทธิศาสตร์ของฝ่ายสาวกยาน ให้กำเนิดนิกายสัตยสิทธิขึ้น ท่านทั่งม่อชั่ม ได้แปลมหาปรินิรวาณสูตร ให้กำเนิดแก่นิกายนิรวาณ ตกกลางพุทธศตวรรษที่ ๑๐ ท่านคุณภัทรแห่งอินเดียกลาง จาริกมาแปลพระสูตรสำคัญๆ เช่น ธรรมทุนทุภิศรีมาลาเทวีสูตรและลังกาวตารสูตร ต้นพุทธศตวรรษที่ ๑๑ ท่านโพธิรุจิแห่งอินเดียเหนือ จาริกมาแปลทศภูมิศาสตร์และศาสตร์อื่นๆ อีก กับทั้งเป็นผู้ก่อกำเนิดนิกายภูมิศาสตร์ ต่อมาอีกไม่นาน ท่านโพธิธรรมแห่งอินเดียใต้ ก็ได้จาริกมาแพร่นิกายเซ็นหรือธฺยาน ท่านปรมัตถะแห่งอินเดียตะวันตกจาริกมาแปลคัมภีร์ฝ่ายปรัชญาโยคาจารและปรัชญาภูตตถตาวาทิน ตั้งนิกายสัมปริครหศาสตร์ขึ้น ความคิดเรื่องจิตอมตะเริ่มแพร่หลายไปทั่วประเทศ ถึงปลายพุทธศตวรรษที่ ๑๑ ท่านคณาจารย์ตี้เจี้ย ได้ประกาศปรัชญานิกายเทียนไท้แพร่หลายครอบนิกายนิรวาณ ครั้นถึงพุทธศตวรรษที่ ๑๒ ท่านติปิฎกธราจารย์เฮี่ยงจัง ผู้ซึ่งเดินทางไปศึกษาพระพุทธธรรม ณ มหาวิทยาลัยนาลันทา จาริกกลับมา ได้แปลคัมภีร์นับจำนวนถึง ๑๓๔๗ ผูก ๗๖ ฉบับ ออกสู่พากย์จีน มีทั้งคัมภีร์ฝ่ายศูนยตวาทินและโยคาจาร อัครสาวกของท่านชื่อกุยกี ได้ตั้งนิกายโยคาจารหรือนิกายธรรมลักษณะขึ้น ครอบนิกายสัมปริครหะ ปลายพุทธศตวรรษที่ ๑๒ สมณะงี่เจ๋ง (อี้จิง) จาริกกลับจากอินเดียเผยแผ่การประพฤติวินัยบัญญัติอย่างเคร่งครัด และวินัยปกรณ์ของนิกายต่างๆ มาก ต้นพุทธศตวรรษที่ ๑๓ ท่านคณาจารย์เฮี่ยงซิ้ว ตั้งนิกายอวตํสกะ ครอบนิกายภูมิศาสตร์ นิกายเซ็นในเวลานั้นได้แตกแยกออกเป็น ๒ สาย คือ ฝ่ายเหนือและฝ่ายใต้ ตกกลางพุทธศตวรรษที่ ๑๓ ท่านศุภกรสิงหแห่งอินเดียตะวันตก ท่านวัชรโพธิและท่านอโมฆะแห่งอินเดียใต้ได้จาริกามาแพร่ลัทธิรหัสยานมันตระ กลางพุทธศตวรรษที่ ๑๔ นิกายเซ็นแยกออกเป็น 2 สำนัก ครั้นเข้ายุคพวกมองโกลปกครองประเทศจีน คือ ยุคราชวงศ์หงวน ลัทธิพุทธตันตระมนตรยานแบบธิเบต ได้รับพระบรมราชูปถัมภ์ยกขึ้นเป็นศาสนาประจำสำนัก แต่หาได้แพร่หลายในสังคมประชาชนไม่ ครั้นเข้าสมัยราชวงศ์เหม็ง พระพุทธศาสนานานานิกายเสื่อมทรามลงโดยลำดับ มีแต่นิกายเซ็นและนิกายสุขาวดีเท่านั้น ที่ยังคงแพร่หลายอยู่จนถึงสมัยราชวงศ์แมนจูปกครองจีน พระพุทธศาสนาก็เริ่มเสื่อมลงเรื่อยๆ ทั้งนี้เพราะสงฆ์บริษัทมีความประพฤติทรามลง ไม่คิดศึกษาร่ำเรียนพระปริยัติธรรมหรือเทศนาสั่งสอนแพร่พุทธธรรมแก่ประชาชน ถือการสวดมนต์ภาวนาแต่ในอารามเป็นสรณะ งานธรรมทูตไม่มีผู้สนใจ พากันนั่งกินใบบุญเก่าที่บูรพาจารย์ท่านสร้างสมไว้ให้เท่านั้น พระพุทธศาสนาในประเทศจีนจึงมีทรงกับทรุดในระยะแรกๆ และต่อมาเมื่อการเมืองเปลี่ยนโฉมหน้าใหม่ พระพุทธศาสนาในประเทศจีนก็ถึงกาลอวสานในที่สุด


</TD></TR></TBODY></TABLE>

[มดเอ๊ก]

นิกายสำคัญของมหายานในประเทศจีน<TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR vAlign=top><TD align=left height=340>เมื่อพระพุทธศาสนา เข้าไปเจริญในประเทศจีนแล้ว คณาจารย์จีนได้ย่อยธรรมะโดยเอาความรู้สึกนึกคิดอันเป็นพื้นฐานของจีนมาอธิบายตั้งเป็นสำนักนิกายต่างๆ ขึ้น มีลักษณะผิดไปจากนิกายอินเดีย นิกายที่เกิดขึ้นในเมืองจีนแท้ๆ คือ นิกายสัทธรรมปุณฑริก (เทียนไท่จง) นิกายเซ็นหรือธฺยาน (เสี่ยมจง) นิกายอวตํสกะ (ฮั่วเงี่ยมจง) และนิกายสุขาวดี (เจ่งโท้วจง) นอกจากนี้ยังมีนิกายที่สำคัญๆ อีกหลายนิกาย เมื่อรวมทั้งที่กล่าวมาแล้วข้างต้นนี้รวมเป็น ๘ นิกาย จะได้กล่าวถึงประวัติการก่อตั้งคัมภีร์สำคัญ และหลักธรรม ตามลำดับดังต่อไปนี้




<TABLE borderColor=#cccccc cellSpacing=1 cellPadding=4 width=220 align=center bgColor=#000033 border=0><TBODY><TR><TD bgColor=#3399ff><TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width=200 align=center border=0><TBODY><TR><TD background=../gif/menu_blank.gif height=26>นิกายสำคัญของมหายานในจีน

</TD></TR><TR><TD bgColor=#3399ff height=26>๑. นิกายสัทธรรมปุณฑริก (เทียนไท่จง) (http://www.fgs-th.com/mahayana/sect1.html#tag1)</TD></TR><TR><TD bgColor=#3399ff height=26>๒. นิกายเซ็นหรือธฺยาน (เสี่ยมจง) (http://www.fgs-th.com/mahayana/sect2.html)</TD></TR><TR><TD bgColor=#3399ff height=26>๓. นิกายอวตํสกะ (ฮั่วเงี่ยมจง) (http://www.fgs-th.com/mahayana/sect3.html)</TD></TR><TR><TD bgColor=#3399ff height=26>๔. นิกายสุขาวดี (เจ่งโท้วจง) (http://www.fgs-th.com/mahayana/sect4.html)</TD></TR><TR><TD bgColor=#3399ff height=26>๕. นิกายตรีศาสตร์ (ซาหลุ่งจง) (http://www.fgs-th.com/mahayana/sect5.html)</TD></TR><TR><TD bgColor=#3399ff height=26>๖. นิกายธรรมลักษณะ (ฮวบเซี่ยงจง) (http://www.fgs-th.com/mahayana/sect6.html)</TD></TR><TR><TD bgColor=#3399ff height=26>๗. นิกายวินัย (หลุกจง) (http://www.fgs-th.com/mahayana/sect7.html)</TD></TR><TR><TD bgColor=#3399ff height=26>๘. นิกายมนตรยาน (มิกจง) (http://www.fgs-th.com/mahayana/sect8.html)</TD></TR></TBODY></TABLE></TD></TR></TBODY></TABLE>

</TD><TD width=195 height=340>http://www.fgs-th.com/mahayana/pic/sect2.gif</TD></TR></TBODY></TABLE>
<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD width="75%" height=25>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif ๑.นิกายสัทธรรมปุณฑริก (เทียนไท่จง)

</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD vAlign=top align=middle width="23%"><TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="100%" align=center border=0><TBODY><TR><TD align=middle bgColor=#ffffff>http://www.fgs-th.com/mahayana/pic/sect_1.gif</TD></TR><TR><TD align=middle bgColor=#ffffff>http://www.fgs-th.com/mahayana/pic/sect_2.gif</TD></TR><TR><TD align=middle bgColor=#ffffff>http://www.fgs-th.com/mahayana/pic/sect_3.gif</TD></TR></TBODY></TABLE>

</TD><TD vAlign=top width="77%" bgColor=#ffffff><TABLE height=25 cellSpacing=0 cellPadding=0 width="100%" border=0><TBODY><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif ประวัตินิกาย

</TD></TR><TR><TD>ในราวพุทธศตวรรษที่ ๑๐ คณาจารย์จีนชื่อฮุ่ยบุ้น ได้ศึกษามหาปรัชญาปารมิตาศาสตร์และมาธยมิกศาสตร์ของคุรุนาคารชุน แล้วบังเกิดความเห็นแจ้งในข้อธรรมในคัมภีร์ทั้งสองนั้น ท่านได้นำออกเผยแพร่โดยถ่ายทอดให้ศิษย์ชื่อฮุ่ยซือ ต่อมาท่านฮุ่ยซือได้ถ่ายทอดให้แก่คณาจารย์ตี้เจี้ย



คณาจารย์ตี้เจี้ยนี้ นับเป็นปฐมาจารย์ของนิกายเทียนไท้หรือนิกายสัทธรรมปุณฑริก ท่านจำพรรษาอยู่ที่สำนักวัดก๊กเช็งยี่ บนภูเขาเทียนไท้ ท่านได้ขยายอรรถให้กว้างขวางและตั้งเป็นนิกายขึ้น เรียกชื่อตามสำนักว่า "เทียนไท่จง" หรือ "สัทธรรมปุณฑริก" คณาจารย์ตี้เจี้ยมีชีวิตอยู่ในราวพุทธศตวรรษที่ ๑๑ เป็นสมณะที่ทรงเกียรติคุณโด่งดัง มีบริวารนับจำนวนหมื่น และเป็นที่เคารพของพระเจ้าจักรพรรดิท่านได้เขียนหนังสือหลายเล่มอธิบายถึงปรัชญาของนิกายนี้ นิกายเทียนไท้ เป็นนิกายที่เจริญมากในประเทศจีน มีคันถรจนาจารย์แต่งคัมภีร์เกี่ยวกับคติของนิกายนี้ตลอดเรื่อยมาจนเข้าสู่ยุคปัจจุบัน หนังสือหรือคัมภีร์ของนิกายนี้ล้วนเป็นวรรณคดีชั้นเยี่ยมของจีน


</TD></TR><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif คัมภีร์สำคัญ


</TD></TR><TR><TD>นิกายนี้เคารพสัทธรรมปุณฑริกสูตรมากที่สุด จนบางครั้งได้ใช้เป็นชื่อของนิกายว่าฮวบฮั่วจง นิกายสัทธรรมปุณฑริกมีคัมภีร์สำคัญที่เป็นหลักคือ



๑. สัทธรรมปุณฑริกสูตร (เมี่ยวฮวบเน่ยฮั่วเก็ง) พระสูตรนี้แบ่งปริวรรคออกเป็น ๒๘ ปริวรรต ท่านกุมารชีพแปล
๒. มหาปรินิรวาณสูตร (ไต้ปัวเนียบพ้วงเก็ง) มี ๑๓ ปริวรรต ท่านธรรมรักษ์แปล
๓. มหาปรัชญาปารมิตาสูตร (ไต้ปอเยียกปอลอมิกตอเก็ง) มี ๙๐ ปริวรรต ท่านกุมารชีพแปล (คนละฉบับกับที่ท่านเฮี่ยงจังแปล)
๔. มหาปรัชญาปารมิตาศาสตร์ (ไต้ตี้โต่วหลุง) ท่านกุมารชีพแปล
ปกรณ์พิเศษที่สำคัญอันเป็นหลักปรัชญาโดยตรงของนิกายนี้คือ


"ฮวบฮั้วเฮี่ยงหงี" (เผยอรรถแห่งสัทธรรมปุณฑริก) "ม่อฮอจีกวง" (มหาสมถวิปัสสนา) ของคณาจารย์ตี้เจี้ย "ไต้เจ็งจีกวง" (มหายานสมถวิปัสสนา) ของคณาจารย์น่ำงัก ก้ากวงกังจงของคณาจารย์เฮี้ยว อันเป็นหนังสือสรุปสารัตถะสำคัญของนิกายเทียนไท้


</TD></TR><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif หลักธรรม


</TD></TR><TR><TD>นิกายเทียนไท้ถือว่า นิกายของตนได้กำธรรมสุดยอดของพุทธศาสนาไว้เพราะใช้สัทธรรมปุณฑริกสูตรเป็นหลักนิกาย โดยแบ่งพุทธวจนะออกเป็น ๕ สมัยเรียกว่า "โหงวซี้พ่วนก่า" คือ



๑. ปฐมกาล เมื่อพระศาสดาตรัสรู้แล้วใหม่ๆ พระองค์ได้เทศนาพุทธาวตังสกมหาไวปุลยสูตร (ไต่ ฮวง ก้วง ฮุก ฮั่ว เงี่ยม เก็ง) แก่บรรดาพระโพธิสัตว์และทวยเทพ
๒. ทุติยกาล พระศาสดามาปรารภว่า พระธรรมในสมัยแรกนั้นลึกซึ้งนัก ยากที่ผู้มีอินทรีย์ไม่แก่กล้าพอจะเข้าถึงได้ พระองค์จึงผ่อนแสดงให้ง่ายลง มีอริยสัจ 4 ยุคนี้ ทรงแสดงธรรมโปรดพวกสาวยาน
๓. ตติยกาล พระศาสดาทรงเล็งเห็นว่า บรรดาพระสาวกส่วนหนึ่งยังเข้าใจผิดว่า มีแต่ธรรมฝ่ายสาวกยานเท่านั้น พระองค์จึงทรงแสดงธรรมฝ่ายมหายาน เลื่อนภูมิพระสาวกขึ้น อาทิเช่น ทรงแสดงไวปุลยสูตร ศูรางคมสมาธิสูตร ศรีมาลาเทวีสิงหนาทสูตร ตถาคตครรภสูตร เป็นต้น
๔. จตุตถกาล พระศาสนดามาตระหนักว่า บรรดาพระสาวกซึ่งฟังธรรมมา 3 ยุคนั้น บางส่วนยังเข้าใจผิดว่า สภาวธรรมมีอยู่เป็นอยู่ พระองค์จึงทรงแสดงธรรมเพื่อปลดเปลื้องความเข้าใจผิดนี้ คือ แสดงมหาปรัชญาปารมิตาสูตร
๕. ปัญจมกาล เป็นเวลาปัจฉิมโพธิกาลแล้ว พระองค์ได้ทรงเปิดเผยความลี้ลับสุดยอดแก่พระสาวกทั้งปวง โดยแสดงสัทธรรมปุณฑริกสูตรรวมตรียานเป็นเอกยาน คือ ไม่มีสาวกยาน ปัจเจกโพธิยาน และโพธิสัตวยาน แต่มีเพียงยานเดียว เรียกว่า "พุทธยาน" เท่านั้น เป็นการรวมมหายานและสาวกยาน


คณาจารย์ตี้เจี้ยสอนว่า สิ่งสมบูรณ์ของจักรภพ ก็คือพุทธภาวะ สิ่งสมบูรณ์นี้แบ่งออกเป็น ๑๐ ธาตุ คือ


๑. พุทธธาตุ
๒. โพธิสัตว์ธาตุ
๓. ปัจเจกโพธิธาตุ
๔. สาวกธาตุ
๕. เทวธาตุ
๖. มนุษยธาตุ
๗. อสุรธาตุ
๘. เปตธาตุ
๙. ติรัจฉานธาตุ
๑๐. นรกธาตุ



ทั้ง ๑๐ ธาตุนี้ รวมอยู่ในเอกจิตดวงเดียว และทั้ง ๑๐ ธาตุนี้ต้องอยู่ประจำทุกๆ บุคคล ตั้งแต่พระอริยลงมาถึงบุคคล ที่มีชั้นภูมิแตกต่างกันก็เป็นเพราะทั้ง ๑๐ ธาตุ ธาตุใดธาตุหนึ่ง สำแดงปรากฏการณ์เด่นเหนืออีก ๙ ธาตุ โดยนัยเดียวกัน พระอริยบุคคลก็มีสาวกธาตุออกหน้าเหนือธาตุอื่น และธาตุอื่นเหล่านั้นคงมีอยู่ในขันธสันดานของท่าน ยกตัวอย่างเช่น นรกธาตุ ถ้าถือตามนิกายนี้แล้ว พระอรหันต์ก็ยังมี แต่ทว่าไม่กำเริบขึ้นมา ไมีมีพิษสงใดๆ ขึ้นมาได้ มติดังกล่าวนี้ถูกพวกมหายานนิกายอื่นๆ คัดค้าน แต่นิกายเทียนไท้ได้ยืนยันเช่นนั้น เรียกว่า "จู ฮุด ปุก ต่วง แซ่ อัก" แปลว่า "พระพุทธเจ้าทั้งหลายก็ยังไม่ละอกุศลภาวะ" เพราะอกุศลภาวะเป็นธรรมทิฎฐิธรรมนิยามเพียงแต่ไม่กำเริบอีกตลอดไป


</TD></TR></TBODY></TABLE>

</TD></TR></TBODY></TABLE>

[มดเอ๊ก]

<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD width="50%" height=25>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif ๒.นิกายเซ็น หรือธฺยาน (เสี่ยมจง)</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD vAlign=top bgColor=#ffffff><TABLE height=25 cellSpacing=0 cellPadding=0 width="100%" border=0><TBODY><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif ประวัตินิกาย


</TD></TR><TR><TD>นิกายนี้ ภาษาแต้จิ๋วเรียกว่า "เสี่ยมจง" แต่เนื่องด้วยคนไทยเราทราบชื่อนิกายนี้ตามภาษาญี่ปุ่นมาว่า "เซ็น" ซึ่งเป็นมูลศัพท์เดียวกัน จึงขอเรียกตามญี่ปุ่นไปด้วย

นิกายนี้เป็นนิกายที่สำคัญยิ่งนิกายหนึ่ง ซึ่งมีความเจริญแพร่หลายอยู่ทุกยุคทุกสมัย คำว่า "เซ็น" มาจากศัพท์ว่า "ธฺยาน" หรือ "ฌาน" หมายถึงนิกายที่ปฎิบัติทางวิปัสสนา

ตามประวัติเล่ากันว่า ในสมัยพุทธกาล ณ ท่ามกลางประชุมบริษัท ๔ พระศาสดาได้ทรงชูดอกหนึ่ง มิได้ตรัสเทศนาว่าอย่างไร ที่ประชุมไม่มีผู้ใดเข้าใจความหมาย นอกจากพระมหากัสสปเถระรูปเดียวเท่านั้น ที่ยิ้มน้อยๆ อยู่ พระศาสดาจึงตรัสว่า "ดูก่อน กัสสปะ ตถาคตมีธรรมจักษุครรถ์อันถูกต้องและนิพพานจิต ลักษณะที่แท้จริงย่อมไม่มีลักษณะได้มอบไว้ให้แก่เธอแล้ว" เพราะฉะนั้น นิกายนี้จึงนับถือพระมหากัสสปเถระว่าเป็นปฐมาจารย์และถือว่าเป็นนิกายวิปัสสนาโดยเฉพาะ ไม่ต้องอาศัยตัวหนังสือหรือปริยัติธรรมใดๆ ไม่อยู่ในกรอบแห่งคำพูดใดๆ แต่ชี้ตรงไปยังจุดของจิตใจ เพราะฉะนั้น บางทีจึงมีนามเรียกว่า "การเผยแผ่นอกคำสอน" นิกายเซ็นนับตั้งแต่พระมหากัสสปเถระ ได้มีเกจิอาจารย์สืบทอดมาอีก ๒๘ องค์ จนถึงสมัยท่านโพธิธรรม (ตั๊กม่อโจวซือ) จึงได้นำคติของนิกายนี้มาสั่งสอนในประเทศจีน ในสมัยพระเจ้าเหลียงบูเต้ จักรพรรดิแห่งราชวงศ์เหลียง แล้วต่อแต่นั้นมาก็มีคณาจารย์จีนสืบทอดมาอีก ๕ องค์ จึงนับว่าท่านโพธิธรรมผู้จาริกมาสู่ประเทศจีนในราวกลางพุทธศตวรรษที่ ๑๐ เป็นปฐมาจารย์แห่งนิกายเซ็นในประเทศจีน คณาจารย์ฮุ่ยค้อเป็นองค์ที่ ๒ ท่านฮุ่ยค้อได้มอบธรรมให้แก่คณาจารย์เจ็งชั้งเป็นองค์ที่ ๓ และท่านเจ็งชั้งได้มอบให้แก่คณาจารย์เต้าสิ่งเป็นองค์ที่ ๔ นิกายเซ็นแบ่งออกเป็น ๒ สำนัก คือ สำนักของคณาจารย์ฮ่งยิ่มเรียกว่า "สำนักอึ้งบ้วย" ซึ่งถือกันว่าเป็นสำนักที่สืบเนื่องมาโดยตรง และสำนักของคณาจารย์ฮวบย้ง เรียกชื่อว่า "สำนักงู่เท้า" ซึ่งเป็นสำนักแฝงเท่านั้น คณาจารย์ฮ่งยิ่มแห่งสำนักอึ่งบ้วยนับเป็นปฐมาจารย์ของนิกายเซ็นที่แยกสาขาออกมา


นิกายเซ็นแห่งจีนก็เกิดแตกออกเป็น ๒ สำนักเหมือนกัน สำนักแรกถือกันว่าเป็นสำนักสืบเนื่องมาจากท่านฮ่งยิ่มโดยตรง ผู้เป็นคณาจารย์ชื่อฮุ่ยเล้ง สำนักนี้อยู่ทางใต้ของจีน แพร่หลายไปทั่วจีนใต้ คณาจารย์ฮุ่ยเล้งจึงนับเป็นองค์ที่ ๖ ประวัติของคณาจารย์ฮุ่ยเล้งนี้สำคัญมาก เล่ากันว่า ท่านเกิดในยุคราชวงศ์ถัง เดิมเป็นชาวเมืองน่ำเฮี้ยง แล้วต่อมาได้มาอยู่ในกวางตุ้ง บิดาได้สิ้นชีวิตที่นั่น เหลือแต่มารดาซึ่งยากจนมาก ท่านจึงได้พามารดาอพยพไปอยู่ที่กวางเจาและมีอาชีพหาบฟืนขายเลี้ยงมารดา วันหนึ่งท่านได้เดินผ่านเข้าไปในตลาดได้ยินเสียงสวดมนต์ของอุบาสกคนหนึ่ง ซึ่งกล่าวถึงอรรถธรรมอันลี้ลับในพระสูตร ชื่อ "วัชรเฉทิกาสูตร" ว่าด้วยการไม่ยึดถือแห่งจิต ท่านเกิดความลุกโพลงแห่งปัญญาขึ้น ได้ไต่ถามที่ไปกับอุบาสกผู้นั้น ทราบว่าเป็นสานุศิษย์ของคณาจารย์องค์ที่ ๕ แห่งนิกายเซ็น และได้แนะนำให้ท่านเดินทางไปศึกษาที่นั่นด้วย ฉะนั้น หลังจากได้จัดการให้มารดาได้ครองชีพโดยเรียบร้อยแล้ว ท่านก็ออกเดินทางไปที่เมืองคีเจ้า ณ ตำบลอึ้งบ้วย และได้เข้าไปนมัสการคณาจารย์องค์ที่ ๕ พร้อมกับกราบเรียนท่านว่า ข้าพเจ้ามานี้ไม่ต้องการสิ่งใด อุตส่าห์เดินทางมาจากกว้างตุ้งอันไกลแสนไกล ก็เพื่อหวังให้เห็นแจ้งในพุทธภาวะเท่านั้น ท่านคณาจารย์ตอบว่าเจ้าเป็นชาวเมืองกวางตุ้ง ซึ่งเป็นเมืองป่าดง ความเป็นคนป่าอย่างเจ้าจะหวังเป็นพุทธะได้อย่างไร ท่านฮุ่ยเล้งกล่าวว่า ถึงแม้จะมีคนเหนือและคนใต้ หรือจะมีทิศเหนือหรือทิศใต้ก็ตาม หาได้ทำให้พุทธภาวะในคนนั้นๆ ผิดแผกแตกต่างกันไปไม่ คนดงแม้จะต่างกับพระคุณเจ้า ก็เพียงแต่ร่างกายรูปโฉมภายนอกเท่านั้น แต่ในส่วนพุทธภาวะภายในแล้วก็คงเหมือนๆ กันหมด เพราะเหตุนี้ ท่านคณาจารย์องค์ที่ ๕ จึงรับท่านไว้เป็นศิษย์และให้ไปทำงานดรงครัว มีการผ่าฟืนและตำข้าวเป็นต้น ฮุ่ยเล้งทำงานอยู่ในวัดประมาณ ๘ เดือน วันหนึ่งท่านคณาจารย์ได้ปรารภขึ้นในท่ามกลางสานุศิษย์ว่า ท่านปรารถนาจะมอบหมายตำแหน่งคณาจารย์ให้แก่ศิษย์คนหนึ่ง ซึ่งมีดวงปัญญาอันบริสุทธิ์ เข้าถึงแก่นแห่งพุทธภาวะ เวลานั้นมีสาวกรูปหนึ่งชื่อ "สิ่งซิ่ว" ได้ผูกเป็นคำกวีกล่าวถึงอรรถธรรมที่ตัวเห็นแล้ว ไปเขียนไว้ที่ผนังชอ่งทางเดินของท่านคณาจารย์ว่า


ซินยู่พู่ถี่ฉิ่ว กายนี้อุปมาเหมือนต้นโพธิ์
ซิมยู่เม่งเกี้ยไท้ ใจนี้อุปมาเหมือนกระจกเงา
สี่ซี้ขึ่งฮุกชิก จงหมั่นเช็ดถูมันอยู่ทุก ๆ เวลา
ไม่ไซเยียติ่งอาย อย่าให้ฝุ่นละอองจับคลุมได้



ท่านคณาจารย์เห็นเข้าก็ยกย่องสรรเสริญ แต่กล่าวกับสิ่งซิ่วว่าเจ้ามีวุฒฺปัญญามาถึงเพียงประตูแห่งความจริงเท่านั้น ไม่อาจล่วงทวารความจริงเข้ามาได้ ฉะนั้นจงกลับไป แล้วจงบำเพ็ญภาวนาให้ดีขึ้นกว่านี้อีก


ส่วนท่านฮุ่ยเล้ง เดินมาพบคนมุงดูหนังสือของสิ่งซิ่ว จึงถามเด็กว่านี้นเป็นโศลกของใคร เด็กก็ตอบว่าของท่านสิ่งซิ่ว และขอร้องให้เด็กอ่านให้ฟังพร้อมกับให้ช่วยเขียนโศลกของท่านด้วย โศลกของท่านว่า


พู่ที้ปึ่งบ่ฉิ่ว ต้นโพธิ์นี้เดิมมิใช่เป็นต้นโพธิ์
เม่งเกี่ยเอี่ยฮุยไท้ ไม่มีกระจกเงาอันใสบริสุทธิ์ด้วย
ปึ๋งไล้บ่เจ็กม้วย แต่เดิมไม่มีอะไรสักอย่าง
ห่อฉู่เยียติ่งอาย แล้วฝุ่นละอองจะจับคลุมที่ตรงไหน



ปรากฏว่าท่านคณาจารย์องค์ที่ ๔ เลื่อมใสท่านฮุ่ยเล้งมากจึงได้มอบบาตรและผ้ากาสาวพัสตร์ตำแหน่งคณาจารย์องค์ที่ ๖ ให้และบอกให้รีบไปตั้งสำนักที่ทางใต้ สำนักนี้จึงเจริญแพร่หลายไปทั่วจีนใต้ ต่อมา ท่านสิ่งซิ่วได้ไปตั้งสำนักอยู่ที่จีนเหนือ ต่อจากนั้นมา นิกายใต้ยังแตกออกอีก ๕ สำนักคือ


๑. สำนักฮุ่นมึ้ง
๒. สำนักนิ่มชี้
๓. สำนักเช่าตั่ง
๔. สำนักอุ้ยเอี้ยง
๕. สำนักฮวบงั้ง


ทั้ง ๕ สำนักนี้ สำนักนิ่มชี้แพร่หลายที่สุด จนถึงปัจจุบันนี้


อนึ่ง ด้วยทัศนะของคณาจารย์ฮุ่ยเล้งและคณาจารย์สิ่งซิ่วต่างกันเช่นนี้ วิธีปฎิบัติจึงพลอยต่างกัน สำนักเหนือมีวิธีปฎิบัติค่อยเป็นค่อยไปโดยลำดับ ส่วนสำนักใต้ปฎิบัติอย่างฉับพลัน เรียกว่า "น้ำตุ้งปักเจี๋ยม" แปลว่าใต้เร็วเหนือลำดับ



</TD></TR><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif คัมภีร์สำคัญ


</TD></TR><TR><TD>ความจริงนิกายเซ็นถือว่าเป็นคำสอนพิเศษ เผยแผ่ด้วยวิธีใจสู่ใจ ไม่อาศัยตัวหนังสือหรือการอธิบาย แต่เนื่องด้วยอินทรีย์ของสัตว์มีสูงต่ำ นิกายนี้จำต้องอาศัยหนังสือและคำพูดมาเป็นส่วนประกอบ ซึ่งถือว่าเป็นเพียงอุบายวิธีเท่านั้น ฉะนั้น คัมภีร์ของนิกายนี้จึงมีมากไม่แพ้นิกายอื่น คัมภีร์ที่เป็นหลักคือ



๑. ลังกาวตารสูตร (เล่งแคเก็ง) ท่านคุณภัทระแปล และฉบับแปลของท่านโพธิรุจิ ศึกษานันทะแปลอีก ๒ ฉบับ
๒. วัชรปรัชญาปารมิตาสูตร (กิมกังปัวเยียกปอลอมิกเก็ง) ท่านกุมาชีพแปล
๓. วิมลเกียรตินิทเทศสูตร (ยุ่ยม่อเคียกซอส้วยเก็ง) ท่านกุมารชีพแปล
๔. มหาไพบูลย์สมันตโพธิสูตร (ไต้ฮวงก้วงอี่กักเก็ง) ท่านพุทธตาระแปล
๕. ศูรางคมสมาธิสูตร (ซิวเล่งเงี้ยมซาม่วยเก็ง)
๖. หลักโจ้วไต่ซือฮวบป้อตั่วเก็ง ซึ่งเป็นปกรณ์สำคัญที่สุด กล่าวถึงประวัติของคณาจารย์ฮุ่ยเล้ง และภาษิตของท่าน
๗. ซิ่งซิมเม้ง (จารึกศรัทธาแห่งจิต) ของคณาจารย์เจ็งชั้ง
๘. จวยเสี่ยงเสงหลง (อนุตตรยานศาสตร์) ของคณาจารย์ฮ่งยิ่ม
๙. จงเกี้ยลก (บันทึกกระจกแห่งนิกาย) รวบรวมโดยท่านเอี่ยงซิว
๑๐. บ่อมึ่งกวง (ด่านที่ไม่มีประตู) ของท่านจงเสียว
๑๑. นั้งเทียนงั่งมัก (จักษุแห่งเทพยดาแลมนุษย์) ของท่านตี้เจียว
๑๒. ตุ้งหงอหยิบเต๋าฮวบมึ้ง (ประตูวิถีแห่งการเข้าถึงธรรมอย่างฉับพลัน) เป็นหนังสือถามตอบอย่างง่ายแก่การเข้าใจ นอกจากนี้ยังมีบรรดาอาจริยภาษิตของคณาจารย์ต่างๆ แห่งนิกายเซ็นอีกมาก

</TD></TR><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif หลักธรรม


</TD></TR><TR><TD>นิกายนี้ถือว่าสัจจภาวะนั้น ย่อมอยู่เหนือการพูดการคิด เราจะค้นสัจธรรมในหนังสือพระไตรปิฎกย่อมไม่พบ นอกจากเราจะต้องหันมาบำเพ็ญดูจิตใจของตนเอง เพราะความจริงเราจะหาได้ภายในตัวเรานี้เอง จะไปค้นหาภายนอกไม่ได้ จึงมีคำขวัญประจำนิกายนี้ว่า "ปุกลิบบุ่งยี่ ติกจี้นั่งซิม เกียงแส่เซ่งฮุก" แปลว่า ไม่ต้องอาศัยตัวหนังสือ แต่ชี้ตรงไปยังจิตใจของคน ให้เห็นแจ้งในภาวะที่แท้จริง แล้วบรรลุเป็นพุทธะ



ดังนั้น นิกายนี้จึงสอนว่า "สรรพสัตว์มีพุทธภาวะหรือธรรมกายรุ่งเรืองสุกใสอยู่ด้วยกันทุกๆ คน คำพูดหรือตัวหนังสือหาเพียงพอที่จะอธิบายถึงสัจจะภาวะอันนี้ไม่ เพราะฉะนั้น บางคราวจำเป็นต้องอาศัยปริศนาธรรมและคำพูดที่เสียดแทงเข้าไปถึงหัวใจ ช่วยพาไปให้รู้จัก วิธีนี้นิกายเซ็นเรียกว่า "โกอาน" ซึ่งแปลว่า ปริศนาธรรม สำหรับมอบให้ศิษย์นำไปขบคิด ผู้ใดขบคิดปัญหาโกอานแตกผู้นั้นก็ดวงตาเห็นธรรมได้ ปริศนาเหล่านี้ สะพานไหล น้ำไม่ไหล, ก่อนพ่อแม่ให้กำเนิดเรา หน้าตาดั้งเดิมของเราเป็นอย่างไร, สิ่งทั้งหลายรวมไปที่หนึ่ง หนึ่งนั้นคืออะไร ฯลฯ


นอกจากนี้นิกายเซ็นกล่าวว่า การปฎิบัติธรรม โดยผ่านตามลำดับขั้นแห่งไตรสิกขานั้น เป็นการเนิ่นนานล่าช้า สู้วิธีการของเซ็นไม่ได้ วิธีการของเซ็นเข้าโดยปัญญาอย่างเดียว เมื่อมีปัญญารู้แจ้งแล้ว ศีลสมาธิก็ย่อมปรากฏเอง คณาจารย์เซ็นอธิบายถึงลักษณะของพุทธภาวะว่า คือจิตเดิมแท้ของแต่ละบุคคลนั่นเอง ดังวาทะของท่านผู้หนึ่งว่า "มหึมาหนอ เจ้าจิต ฟ้าที่สูงไม่อาจประมาณได้ ถึงสุดยอดแล้ว แต่จิตก็อยู่สูงเหนือฟ้านั้นขึ้นไป แผ่นดินที่หนาไม่อาจวัดได้ แต่จิตก็อยู่พ้นแผ่นดินนั้นลงไปแสงสว่างของดวงอาทิตย์และดวงจันทร์ไม่อาจข้ามได้ แต่จิตก็อยู่พ้นแสงสว่างของดวงอาทิตย์และดวงจันทร์นั้นไปอีก โลกธาตุทั้งปวงมีปริมาณดุจเมล็ดทรายไม่มีที่สิ้นสุด แต่จิตก็อยู่นอกเหนือจักรวาลทั้งหลายดังกล่าวไปอีก จะว่าเป็นอากาศหรือ จะว่าเป็นธาตุสภาวะหรือ จิตก็ครอบงำอากาศ ทรงไว้ซึ่งธาตุภาวะเดิม อาศัยตัวของเราฟ้าจึงครอบจักวาล และดินจึงรับรองจักรวาล อาศัยตัวของเรา ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์จึงหมุนเวียนไป อาศัยตัวของเราฤดูทั้ง ๔ จึงมีการเปลี่ยนแปลง อาศัยตัวของเรา สรรพสิ่งจึงอุบัติขึ้น ใหญ่โตจริงหนา! เจ้าจิตนี่ข้าให้นามแก่เจ้าละว่า ปรมัตถสัจจะและอนุตตรสัมโพธิ หรือศูรางคมสมาธิและสัมมาธรรมจักษุครรภ์ หรือนิพพานจิต"


นอกจากนี้ วิธีขบปริศนาโกอาน หรือที่เรียกว่าปริศนาธรรมนั้น มีวิธีการแปลกๆ เช่น ครั้งหนึ่งในฤดูหนาว มีหลวงจีนรูปหนึ่งชื่อ ตังเฮี้ยเดินทางมาขออาศัยพักแกรมในวัดแห่งหนึ่ง เมื่อหิมะตกจัด หลวงจีนรูปนี้จึงเข้าไปในโบสถ์ แล้วนำเอาพระพุทธรูปออกมา ทำฟืนเผาไฟ บังเอิญสมภารวัดเดินผ่านมาพบเข้า จึงทักท้วงการกระทำเช่นนั้น หลวงจีนตังเฮี้ยกล่าวว่าที่เผาพระพุทธรูปก็เพราะต้องการหาพระบรมธาตุ สมภารแย้งว่า พระพุทธรูปไม้จะเอาพระบรมธาตุมาแต่ไหน หลวงจีนต้งเฮี้ย จึงย้อนเอาว่าเมื่อหาพระบรมธาตุไม่ได้ ก็ขอเอาพระพุทธรูปมาเผาอีกสัก ๒-๓ องค์ สมภารเมื่อได้ฟังดังนั้น ก็มีดวงตาเห็นธรรมทันที โกอานอีกเรื่องหนึ่งเล่าว่าคราวหนึ่งมีขุนนางไจ๊เสี่ยง เดินทางไปถามปัญหาธรรมกับพระกัมมัฎฐานรูปหนึ่งว่าพระนิพานมีลักษณะอย่างไร พุทธภาวะมีลักษณะ อย่างไร พระรูปนั้นตอบว่า เชิญท่านไจ๊เสี่ยงไปนั่งเก้าอี้ดื่มน้ำชาก่อน ขุนนางตอบไปว่า ผมมาในที่นี้เพราะอยากถามเรื่องนิพานกับพุทธภาวะท่านโปรดอธิบายให้ฟังก่อน พระรูปนั้นตอบว่า อากาศข้างนอกเย็นสบายดีจริง ขุนนางไม่พอใจแสดงกิริยาเคืองออกมาให้เห็นพร้องกล่าวว่า ผมไม่ต้องการฟังคำพูดอย่างงนั้นผมอยากรู้เรื่องพระพุทธภาวะและพระนิพานเท่านั้น พระรูปนั้นจึงว่า ไม่มีภาษา ไม่มีบัญญัติ ไม่มีโวหาร สิ่งๆ นั้นมีอยู่ในตัวของท่านเอง



ซาเซ็น (การปฏิบัติณาน)


พุทธภาวะที่ไม่เกิดแก่เจ็บตายอันมีอยู่ทั่วไปและมีอยู่แก่สรรพสัตว์ทั้งสิ้นและเป็นภาวะบริสุทธิ์มาแต่ดั้งเดิม แต่ปุถุชนถูกอวิชชากำบัง เข้าใจว่าตนนั้นเกิด แก่ เจ็บ ตาย ซึ่งดป็นความหลงผิดนั้น ต้องกำจัดอวิชชานี้ออกไปเสียด้วยวิธีทำซาเซ็น ซึ่งภาษาจีนว่า "ชัมเซี้ยม" คือทำณานให้เกิด
นิกายเซ็นกล่าวว่า ปัญญากับณานจะแยกกันมิได้ ณานที่ไร้ปัญญาก็มิใช่ณานชนิดโลกุตตระ นิกายเซ็นมีวิธีเรียกว่า " ชัมกงอั่ว "หรือภาษาญี่ปุ่นว่า" โกอาน " ซึ่งแปลว่าปริศนาธรรมเช่นว่าสุนัขมีพุทธภาวะหรือไม่ ผู้ใดเป็นผู้สวดมนต์ภาวนาอยู่นี้ ศิษย์จะนำไปขบคิดจนกระทั่งขบแตก ซึ่งถือว่าเป็นก้าวแรกของปัญญา ที่จะนำตนให้พ้นวัฎฏสงสารทีเดียว


ภูมิธรรม การบรรลุธรรมของนิกายเซ็นแบ่งออกเป็น ๓ ระยะ คือ


ระยะแรกเรียกว่า " ชอกวง "หรือ"ปุนซัม " ได้แก่การขบปริศนาธรรมแตก เกิดปัญญารู้แจ่มจ้า เห็นภาวะดั่งเดิมอันบริสุทธิ์ปราศจากกิเลสของตนเอง


ระยะกลางเรียกว่า " เต้งกวง " คือการใช้ปัญญาพละและในระยะนั้นเอง ก็กำหราบสรรพกิเลสให้อยู่นิ่งเป็นตะกอนน้ำนอนก้นถังอยู่


ระยะหลังเรียกว่า " หมวงเอ้ากวง " คือการทำลายกิเลสที่เป็นตะกอนนอนก้นนั้นให้หมดสิ้นไป
นิกายเซ็นมีอิทธิพลครอบงำความคิดความอ่านของชนชั้นนักศึกษาจีนและญี่ปุ่นนับเป็นพันๆปีจนถึงปัจจุบัน

</TD></TR></TBODY></TABLE></TD></TR></TBODY></TABLE>

[มดเอ๊ก]

<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD width="50%" height=26>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif ๓.นิกายอวตํสกะ (ฮั่วเงี่ยมจง)</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD vAlign=top width="35%"></TD><TD vAlign=top width="65%" bgColor=#ffffff><TABLE height=25 cellSpacing=0 cellPadding=0 width="100%" border=0><TBODY><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif ประวัตินิกาย


</TD></TR><TR><TD>นิกายนี้นับถือพุทธาวตังสกมหาไวปุลยสูตร ซึ่งในระยะกลางระหว่างพุทธปรินพานแล้ว ๕๐๐ ปี พระสูตรอันลึกซึ้งนี้ยังไม่ถึงอันจะแพร่หลายได้ถูกประดิษฐานซ่อนเร้นอยู่ในนาคมณเฑียร ณ เมืองใต้บาดาล จนถึงสมัยท่านคุรุนาคารชุนท่านลงไปเมืองพญานาคท่องพระสูตรนั้นจนจำได้คล่องแคล่วแล้วขึ้นมาแพร่หลายแก่มนุษย์ เชื่อกันว่าพระสูตรนี้มีด้วยกัน ๓ ฉบับที่แพร่หลายเป็นฉบับเล็ก ประกอบด้วยโศลก ๑ แสนโศลก แบ่งเป็น ๔๘ ปริวรรต ฉบับกลางมี ๑,๙๘๘,๘๐๐ โศลก แบ่งเป็น ๑,๒๐๐ ปริวรรต ส่วนฉบับใหญ่นั้นมีโศลกนับด้วยอสงไขยโกฏิ



ในราวพุทธศวรรษที่ ๙ ท่านพุทธภัทรได้แปลพระสูตรนี้ออกสู่พากย์จีน และต่อมาในราชวงศ์ถัง ท่านศึกษานันทะได้แปลอีกฉบับหนึ่ง ถึอกันว่าเป็นฉบับที่สมบูรณ์ ตั้งแต่พระสูตรนี้ถูกแปลเป็นพากย์จีนก็ถูกกับอุปนิสัยของชาวจีนมาก มีผู้ศึกษากันแพร่หลาย


ต่อมาในราวพุทธศตวรรษที่ ๑๐ - ๑๑ คณาจารย์โต่วสุง ได้เขียนนิพนธ์เรื่อง"ฮวบก่ายกวง"( ธรรมธาตุวิปัสสนา ) และ " โหงวก่ายจีกวง " ( ปัญจศาสน์สมถวิปัสสนา ) ได้สถาปนารากฐานของนิกายฮั่วเงี่ยมขึ้น ต่อมามีคนาจารย์ฮวบจั๋งหรือเอี่ยงซิ้วได้เขียนอรรถกถาหลักธรรมในอวตํสกสูตร นิกายฮั่วเงี่ยมจึงเจริญรุ่งเรือง บางทีนิกายนี้ก็ชื่อว่า " เฮี่ยงซื้วจง "ตามนามของคณาจารย์เฮี่ยงซิ้ว นิกายนี้มีอิทธิพลคู่เคียงกับนิกายเทียนไท้ตลอดมา

</TD></TR><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif คัมภีร์สำคัญ


</TD></TR><TR><TD>๑. พุทธาวตํสกมหาไพบูลยสูตร (ไต้ฮวงก้วงฮุกฮั่วเงี่ยมเก็ง)
๒. ทศภูมิศาสตร์ (จับตี้เก็งหลุง) ของท่านวสุพันธุ เป็นอรรถกถาทศภูมิปริวรรตในอวตํสกสูตร ท่านโพธิรุจิแปล
นอกจากนี้ยังมีนิพนธ์ต่างๆ เรื่องของคณาจารย์จีนสำนักนี้อีกมากมายหลายเรื่อง


</TD></TR><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif หลักธรรม


</TD></TR><TR><TD>นิกายนี่แบ่งระยะกาลแห่งพระธรรมเทศนาของพระธรรมเทศนาของพระพุทธองค์ออกเป็น ๓ กาล เรียกว่า "ตรีการศาสน์" ได้แก่



๑. ปฐมกาล ทรงแสดงอวตํสกสูตร เปรียบด้วยพระอาทิตย์ในอรุณสมัยเริ่มแรกขึ้นต้องยอดเขาหลวง
๒. มัธยมกาล ทรงแสดงพระธรรมเป็นประโยชน์แก่บุคคลทั่วไป อุปมาดั่งแสงสุริยะในเวลาเที่ยง
๓. ปัจฉิมกาล ทรงแสดงพระธรรม โดยการสรุปหลักธรรมในญาณทั้งสามเป็นญาณเดียว อุปมาดังพระอาทิตย์อัสดง ยอ่มส่องแสงสู่ยอดเขาอีกวาระหนึ่ง


นิกายนี้สอนว่า สรรพสัตว์มีสภาวะเป็นเอกีภาพเรียกว่า "เจ็กจิงฮวบก่าย" (เอกสัตยธรรมธาตุ) ในอวตํสกสูตรมีพระพุทธพจน์ตรัสว่า "น่าอัศจรรย์หนอ! สรรพสัตว์ทั้งหลาย ไฉนจึงบริบูรณ์ด้วยญาณปัญญาแห่งพระตถาคต เต็มเปี่ยมอยู่แล้วในตัวของเขาเอง
นิกายนี้ต่างจากนิกายเทียนไท้ตรงที่ นิกายเทียนไท้สอนว่า "ภูมิอยู่พร้อมในเอกจิตนี้" แต่นิกายนี้สอนว่า "เอกจิตเป็นแหล่งเกิดแห่งปรากฏการณ์ทั้งหลายต่างหาก" และไม่ยอมรับทฤษฎีเรื่องพระพุทธเจ้าไม่มีอกุศลสภาวะในหทัย ตลอดจนถึงเรื่องอนุปาทินนกสังขารก็จักบรรลุพุทธภูมิในอนาคต คณาจารย์เช็งเลี้ยง แห่งนิกายนี้กล่าวว่า "ไต๋ ไจ่ จิง ก่าย, ม้วย ฮวบ จือ ลี่" แปลว่า "มหึมาจริงหนอ! สัตยธาตุนี้ เป็นสมุฎฐานแห่งสิ่งทั้งปวง"



ฮวบก่ายซัมกวง (ธรรมธาตุตีรวิปัสสนา)


นิกายอวตํสกได้แสดงข้อปฎิบัติไว้ว่า


๑. จิงคงกวง เพ่งสภาวะภูตตถตาอันเป็นสัตยธาตุ เห็นปรากฏการณ์แห่งสิ่งทั้งหลายย่อมเป็นมายา และสิ่งทั้งหลายเหล่านั้นการณธาตุแท้ คือ ภูตตถตานั่นเอง


๒. ลี้ซื่อม่อง้ายกวง เพ่งถึงสภาวะความจริงที่ว่า สิ่งทั้งหลายย่อมไม่ขัดขวางแก่กัน แม้ในปรมาณูหนึ่ง ก็มีภูตตถตาซึ่งย่อมแผ่ครอบงำสิ่งทั้งปวงเป็นสิ่งทั้งปวง การณะกับการิยะย่อมไม่ห่างจากกัน อุปมาการณะด้วยน้ำในมหาสมุทรการิยะเหมือนคลื่นในมหาสมุทร การิยะซึ่งมีประการต่างๆ เราเพียงรู้แจ้งในการิยะประการเดียว ก็ย่อมแทงทะลุถึงการณะทั้งหมด เหมือนเราเห็นคลื่นน้ำลูกเดียว ในคลื่นลูกเดียวนั้นก็ครอบงำเอาน้ำในมหาสมุทรไว้ เพราะคลื่นลูกนั้นแท้ก็คือธาตุน้ำในมหาสมุทรนั่นเอง มหาสมุทรจึงอยู่ในคลื่นลูกเดียวได้ คลื่นลูกเดียวเล่าก็อยู่ในมหาสมุทรนั้น


3. จิวปิ่วฮั่มย่งกวง เพ่งเห็นสภาวธรรมทั้งหลายว่ากลมกลืนกัน แผ่ซ่านทั่วไปอย่างไม่มีขอบเขต ว่าโดยการิยะหรือลักษณะก็มีแตกต่างกัน แต่ก็ว่าโดยการณะแล้วก็เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน เห็นแจ้งว่าการิยะก็ไม่อื่นจากการณะ นี้เป็นเอกสัตยธาตุ ด้วยประการฉะนี้

</TD></TR></TBODY></TABLE></TD></TR></TBODY></TABLE>

[มดเอ๊ก]

<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD width="50%" height=26>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif ๔. นิกายสุขาวดี (เจ่งโท้วจง)</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD vAlign=top width="69%" bgColor=#ffffff><TABLE height=25 cellSpacing=0 cellPadding=0 width="100%" border=0><TBODY><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif ประวัตินิกาย


</TD></TR><TR><TD>พระพุทธองค์ได้เทศนาเรื่องราวของสุขาวดี ในพระสูตรที่มีชื่อเสียง ๓ สูตรด้วยกันคือ มหาสุขาวดีวยูหสูตร, อมิตายุรธยานสูตร, และจุลสุขาวดีวยูหะหรืออมิตายุสูตร ทั้ง ๓ สูตรนี้พระพุทธองค์ได้ตรัสบรรยายถึงโลกธาตุอันบริสุทธิ์ที่มีนามว่าสุขาวดีอันน่ารื่นรมย์สำราญ มีพระพุทธอมิตาภะเสด็จอยู่ ประทับแสดงธรรมบรรยายพร้อมด้วยหมู่พระโพธิสัตว์ พระอรหันต์และพระสากอีกคณานับมิได้
ผู้เป็นปฐมาจารย์ของนิกายนี้คือ "คณาจารย์ฮุ่ยเอี้ยง" มีชีวิตอยู่ในสมัยราชวงศ์จิ้นสำนักวัดตังนิ่มยี่บนภูเขาลู้ซัว มณฑลกังไส บนภูเขาขุดสระใหญ่ ปลูกดอกบัวขาวเต็มสระ คณาจารย์ฮุ่ยเอี้ยงพร้อมทั้งสาวกหลายพันคนนั่งสวดมนต์หน้าสระนี้ โดยสมมติว่า สระนี้เป็นสระทิพย์ในแดนสุขาวดี ซึ่งท่านตั้งจิตปรารถนาจะไปเกิด นิกายที่ท่านตั้งขึ้นในชั้นแรก ได้อาศัยข้อความในพระสูตรชื่อ "พุทธธฺยานสาครสูตร" (กวง ฮุก ซา หมวย ไฮ จิง) คือเพ่งจิตถึงพระอมิตาภะพุทธเจ้าเป็นอารมณ์
ต่อมาในสมัยราชวงศ์ถัง คณาจารย์ชานเตา จึงได้วางระเบียบแบบแผนของนิกายและถือเอาพระสูตรอีก ๓ สูตรเป็นหัวใจ คือ


๑. มหาสุขาวดีวยูหสุตร (ไต้ ออ นี ถ่อ ฮุก เก็ง)
๒. จุถลลสุขาวดีวยูหสูตร (ออ นี ถ่อ เก็ง)
๓. อมิตายุรธฺยานสูตร (กวง บ่อ เหลี่ยง ซิ่ว เก็ง)


ในพุทธศตวรรษที่ ๒๕ นี้ คณาจารย์องค์สุดท้ายแห่งนิกายสุขาวดีของจีนชื่อ"คณาจารย์อินกวง" ได้มรณภาพแล้วประมาณ ๑๐ ปีเศษ ท่านอินกวงเป็นนักเขียนและนักแต่งอรรถกถาที่มีชื่อเสียงมากในปัจจุบัน ผลงานของท่านมีอยู่เป็นจำนวนมาก ได้พิมพ์เผยแพร่ออกมาให้ศึกษาเป็นชุด ๆ บางชุดก็มีไม่น้อยกว่า ๑๐๐ เล่มขึ้นไป

</TD></TR><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif คัมภีร์สำคัญ


</TD></TR><TR><TD>๑. มหาสุขาวดีวยูหสูตร หรือ มหาอมิตายุสูตร ท่านสัง"วรมันกับท่านคังเจ็งได้แปล
๒. อมิตายุรธฺยานสุตร ท่านกาลยสเแปล
๓. จุลสุขาวดีวยูหสูตร หรืออมิตายุสูตร ท่านกุมารชีพแปลสำนวนแปลไพเราะยิ่งนัก ทำให้ท่านผู้อ่านเกิดภาพพจน์ในจิตขึ้น
๔. อมิตายุสูตรอุปเทศ (บ่อเหลี่ยงสิ่วเก็งอิวพอทีเซีย) ของพระวสุพันธุ ท่านโพธิรุจิแปล
นอกนั้นก็มีอรรถกถา และหนังสืออธิบายเกี่ยวกับพระสูตรทั้ง ๓ กับนิพนธ์ของคณาจารย์จีนและญี่ปุ่นอีกจำนวนมากมายก่ายกองทีเดียว

</TD></TR><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif หลักธรรม


</TD></TR><TR><TD>นิกายสุขาวดีจัดเป็นประเภท "พึ่งอำนาจภายนอก" เพราะนิกายนี้ถือความภักดีเลื่อมใสศรัทธาในองค์พระอมิตาภะเป็นสำคัญ ความศรัทธาและการภาวนาถึงองค์พระอมิตาภะเสมอ แม้ครั้งเดียวก็อาจพาตนให้หลุดพ้นจากสงสารทุกข์ได้ ทั้งนี้เพราะพระอมิตาภะ เดิมเมื่อยังเป็นภิกษุธรรมกร ได้มีมโนปณิธาน ๔๘ ประการ ว่าหากได้บรรลุโพธิญาณแล้วก็ขอให้โลกธาตุที่อยู่นั้น เต็มไปด้วยความวิจิตรประณีตแล้วด้วยทิพยภาวะ ผู้ใดมาเกิดในพุทธเกษตรนี้ ก็ขออย่าได้มีการเวียนลงเบื้องต่ำอีก เที่ยงต่อการบรรลุอนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ



ฉะนั้น ผู้ปรารถนาจะไปอุบัติในสุขาวดีนั้น พึงบำเพ็ญกุศล ๓ ประการ คือ


๑. ต้องมีกตัญญูกตเวที ปรนนิบัติบิดามารดา ครูบาอาจารย์ แลรักษากุศลกรรมบถ ๑๐ มีเมตตากรุณา
๒. ต้องถือพระรัตนตรัยเป็นสรณะ สมบูรณ์ในศีลสิกขาและอภิสมาจาร
๓. ต้องมีโพธิจิต เชื่อในกฎแห่งกรรม และศึกษาเล่าบ่นคัมภีร์มหายาน
ในคัมภีร์อมิตายุอุปเทศศาสตร์ อาจารย์วสุพันธุได้สรุปจริยาวัตต์ ๕ ข้อ สำหรับผู้บำเพ็ญ อยากไปเกิดในสุขาวดีดังนี้


๑. บูชาพระอมิตาภะเป็นนิตย์ จัดเป็นทางกายกรรม
๒. สรรเสริญพระอมิตาภพุทธคุณ สาธยายพระนามของพระองค์ เช่น สวดว่า "นโม อมิตาภะ" หรือ "นำโม ออ นี ถ่อ ฮุก" จัดเป็นวจีกรรม
๓. ตั้งปณิธานไปปฎิสนธิในพุทธเกษตรนั้น
๔. จิตตรึกนึกเพ่งภาวนาถึงพระอมิตาภะ และคุณาลังการต่างๆ ของพระองค์ กับหมู่พระโพธิสัตว์และสิ่งต่างๆ ในสุขาวดี จัดเป็นมโนกรรม
๕. แผ่กรุณาจิตต่อสรรพสัตว์ ปรารถนาให้สัตว์ทั้งหลายพ้นสงสารทุกข์และโปรดสรรพสัตว์


คณาจารย์ชานเตาได้สรุปหัวใจของนิกายสุขาวดีเป็น ๓ ข้อ คือ


๑. สิ่ง แปลว่าศรัทธา คือ ต้องมีศรัทธาปสาทะในพระอมิตาภะอย่างดื่มด่ำ อย่าได้มีความวิจิกิจฉาคลางแคงใดๆ
๒. ง๋วง แปลว่าตั้งปณิธานอธิษฐานเพื่อไปเกิดในสุขาวดีอย่างแน่วแน่
๓. เหง แปลว่าลงมือปฎิบัติ กุศลกรรมที่จะเป็นเหตุให้ได้ไปอุบัติด้วยกายวาจาใจ เช่น การท่องบ่นพระนามของพระอมิตาภะเสมอไม่ขาดว่า "นโม อมิตาภาย พุทฺธาย" หรือจีนว่า "นำโม ออ นี ถ่อ ฮุก" ญี่ปุ่นว่า "นัมบู อมิดา บุตสึ" ญวนว่า "นามโบ อายีด้า เผิก" ข้อภาวนานี้จะต้องท่องบ่นวันละหลายๆ หน ยิ่งมากยิ่งดี วิธีภาวนามีการนับลูกประคำประคำเม็ดหนึ่งต่อภาวนาบทหนึ่ง เมื่อเปรียบกับคติธรรมในฝ่ายเถรวาทแล้ว ข้อปฎิบัติในนิกายสุขาวดี จึงเป็นการเจริญสมถภาวนา แบบหนึ่งคือ การทำจิตให้สงบได้
นิกายสุขาวดี จึงเป็นนิกายสำหรับสามัญชนง่ายๆ ทั่วไป ไม่มีหลักอภิปรัชญาที่ต้องคิดมาก มีแต่ทางภักติอันที่จิรง คือ ความภักดีต่อพระอมิตาภะอย่างแท้จริง พุทธศาสนานั้น ทางพ้นทุกข์ ต้องพ้นโดยทางญาณมรรค ไม่ใช่ทางภักติมรรค ทางหลักนี้ศาสนาพราหมณ์เป็นผู้ประดิษฐ์ขึ้นมาเพื่อข่มศาสนาพุทธ เพราะเป็นให้สามัญชนเข้าใจง่าย คือสอนให้ภักดีในพระเจ้าอย่างเดียวก็พ้นทุกข์ได้ไม่ต้องอธิบายเหตุผลใดๆ ทั้งนั้น แม้ในภควัทคีตาก็สนับสนุนเรื่องภักติมรรค


การที่ศาสนาพราหมณ์ปรับปรุงภักติมรรคเช่นนี้ จึงเป็นการดึงประชาชนที่ไม่ใช่ปัญญาชนเข้ามานับถือ ชาวพุทธมหายานจึงจำเป็นต้องปรับปรุงลัทธิต่อสู้กับพราหมณ์ จึงได้เกิดภักติมรรคขึ้นในพุทธศาสนา และแสดงออกในรูปของนิกายสุขาวดี ซึ่งมีกำเนิดเป็นนิกายเอกเทศในประเทศจีน ตามที่ได้บรรยายมา

</TD></TR></TBODY></TABLE></TD></TR></TBODY></TABLE>

[มดเอ๊ก]

<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD width="50%" height=25>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif ๕. นิกายตรีศาสตร์ (ซาหลุ่งจง)</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD vAlign=top width="30%"></TD><TD vAlign=top width="70%" bgColor=#ffffff><TABLE height=25 cellSpacing=0 cellPadding=0 width="100%" border=0><TBODY><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif ประวัตินิกาย


</TD></TR><TR><TD>นิกายนี้อาศัยศาสตร์ ๓ ศาสตร์ คือ มาธยมิกศาสตร์ ศตศาสตร์และทวาทศนิกายศาสตร์ รวมกันเป็นชื่อนิกาย



ท่านคุรนาคารชุน เป็นปฐมาจารย์แห่งนิกายนี้ ท่านเป็นผู้ตั้งทฤษฎีศูนยตวาทิน อรรถาธิบายหลักปัจจยาการและอนัตตาของพระพุทธเจ้าโดยวิธีใหม่ คัมภีร์ที่ท่านรจนามีมาก แต่ที่มีชื่อเสียงมากคือมาธยมิกศาสตร์และมหาปรัชญาปารมิตาศาสตร์


มาธยมิกศาสตร์นอกจากประกาศแนวทฤษฎีศูนยตาแล้ว ยังได้วิพากย์นานามติของประดานิกายในพระพุทธศาสนา และมติของปรัชญาฮินดูและเซ็นไว้ด้วย อรรถกถาของศาสตร์นี้ มีผู้แต่งกันไว้มาก ฉบับที่แปลสู่พากย์จีนมี 2 แบับ ซึ่งเป็นของท่านนีลเนตรและท่านภาววิเวก
ส่วนคัมภีร์ศตศาสตร์นั้น เป็นของท่านอาจารย์เทวะ เป็นหนังสือวิพากษ์วิจารณ์ปรัชญาฮินดู ทั้งเวทานตะ สางขยา ไวเศษิกะ นยายะ โยคะ และเซ็นไว้อย่างรุนแรง เผยให้เห็นความเลิศเด่นของพุทธธรรม


คัมภีร์ที่ 3 นั้น เป็นของท่านคุรุนาคารชุน จัดเป็นหนังสือเบื้องต้นสำหรับศึกษาปรัชญาศูนยตวาทิน เนื่องด้วยคุรุนาคารชุนได้ยกและกอบกู้ฐานะของพระพุทธศาสนาให้รุ่งโรจน์ ประกอบทั้งความเป็นบรมปราชญ์อันปราดเปรื่องของท่าน พุทธศาสนิกชนมหายานทุกๆ นิกายย่อมยกย่องท่านไว้ในฐานะคุรุผู้ยิ่งใหญ่เสมอ


ปรัชญาศูนยตวาทินได้แผ่เข้าไปในประเทศจีน โดยท่านกุมารชีพกล่าวว่าท่านกุมารชีพเป็นศิษย์ร่ำเรียนปรัชญานี้กับเจ้าชายสูรยโสมะแห่งยารกานด์ ผู้ซึ่งได้ศึกษาถ่ายทอดจากท่านนีลเนตรศิษย์ของท่านราหุละและท่านราหุละได้ศึกษาโดยตรงจากท่านอาจารย์เทวะทีเดียว ท่านกุมารชีพแปลปกรณ์ทั้ง 3 ที่นครเชียงอาน และบรรดาสานุศิษย์รูปเอกๆ ของท่านกุมารชีพหลายรูป ได้เทศนาสั่งสอนปรัชญานี้ให้แพร่หลาย ตกถึงแผ่นดินซุ้ย มีคันถรจนาจารย์ท่านหนึ่งชื่อท่านกิกจั๋ง ได้แต่งอรรถกถาศาสตร์ทั้งเป็นภาษาจีน ทำให้นิกายนี้เจริญถึงขั้นสูงสุด
ครั้นเข้ายุคราชวงศ์ถัง เมื่อท่านติปิฎกธราจารย์ (เฮี่ยงจัง) ประกาศปรัชญาวิชญาณวาทินอยู่ เลยทำให้รัศมีฝ่ายศูนยตวาทินอับแสงลงตราบเท่าทุกวันนี้

</TD></TR><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif คัมภีร์สำคัญ


</TD></TR><TR><TD>๑. มาธยมิกศาสตร์ (ตงหลุง) ของคุรุนาคารชุน
๒. ทวาทศนิกายศาสตร์ (จับยี่มึ้งหลุง) ของคุรุนาคารชุน
๓. ศตศาสตร์ (แปะหลุง) ของพระอารยเทวะ
๔. มหาปรัชญาปารมิตาศาสตร์ (ไต้ตี้โต่วหลุง) ของคุรุนาคารชุน
๕. กรตลรัตนศาสตร์ (เจียงเตียงหลุง) ของท่านภาววิเวก
๖. อรรถกถาแห่งศาสตร์ทั้ง ๓ ของคันถรจนาจารย์กิกจั๋ง
๗. พระสูตรในหมวดปรัชญาปารมิตา มีมหาปรัชญาปารมิตาสูตร เป็นต้น

</TD></TR><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif หลักธรรม

</TD></TR><TR><TD>คณาจารย์มาธยมิกองค์หนึ่งชื่อท่านปรัชญาประภาแห่งมหาวิทยาลัยนาลันทาได้จัดระเบียบแบ่งกาลแห่งพระธรรมเทศนาของพระพุทธองค์ออกเป็น ๓ กาล คือ



๑. ยุคต้น พระพุทธองค์ทรงเทศนาพระธรรมฝ่ายสาวกยานแสดงถึงความมีอยู่แห่งนามธาตุและรูปธาตุ ทรงแสดงแก่ผู้ที่มีอินทรีย์อ่อน
๒. ยุคกลาง พระพุทธองค์เทศนาพระธรรมฝ่ายมหายานมีหลักธรรมของฝ่ายโยคาจารหรือวิชญาณวาทินเป็นต้น แสดงถึงความมีอยู่แห่งนามธาตุ แต่ปฎิเสธต่อความดำรงแห่งวิสัย สำหรับพวกที่มีอินทรีย์ปานกลาง
๓. ยุคสุดท้าย พระพุทธองค์เทศนาพระธรรมฝ่ายมาธยมิก แสดงถึงความสูญแห่งนามธาตุและปวงวิสัย สำหรับพวกที่มีอินทรีย์สูง
อาจารย์นาคารชุนได้ประกาศทฤษฎี "ศูนยตวาทิน" ด้วยอาศัยหลักปัจจยาการและอัตตาของพระพุทธองค์เป็นปทัฎฐาน ท่านกล่าวว่าสังขตธรรมอสังขตธรรมมีสภาพเท่ากันคือสูญ ไม่มีอะไรที่มีอยู่เป็น อยู่ด้วยตัวของมันเองได้อย่างปราศจากเหตุปัจจัยปรุงแต่ง แม้กระทั่งพระนิรวาณ เพราะฉะนั้นอย่าว่าแต่สังขตธรรมเป็นมายาไร้แก่นสารเลย พระนิรวาณก็เป็นมายาด้วย สิ่งที่คุรุนาคารชุนคัดค้านปฎิเสธก็คือ "สิ่งที่มีอยู่ด้วยตัวของมันเอง" ทุกอย่างไม่ว่าจะเป็นอยู่โดยสมมติ หรือปรมัตถ์ ก็สิ่งที่มีอยู่ด้วยตัวของมันเองอยู่นั้น กินความหมายกว้างรวมทั้งอาตมันหรืออัตตาอยู่ด้วย แต่เรื่องอาตมันนั้น พระพุทธศาสนาทุกนิกาย ก็ปฎิเสธอย่างเด็ดขาดไม่ยอมให้มีเหลือเศษอะไรอยู่แล้ว แต่ตามทัศนะของคุรุนาคารชุน ท่านคณาจารย์เหล่านั้นถึงแม้ปฎเสธความมีอยู่ด้วยตัวมันเองเพียงแต่อาตมันเท่านั้น แท้จริงยังไม่เกิดอุปทานยึดสิ่งที่มีอยู่ด้วยตัวมันเองในขันธ์ธาตุอายตนะพระนิรวาณว่ามีอยู่ด้วยตัวของตัวเองอีก เห็นว่ามีกิเลสที่จะต้องละและมีพระนิรวาณที่จะบรรลุ ซึ่งเป็นความเข้าใจผิด



คุรุนาคารชุนกล่าวว่า สิ่งที่เราเข้าใจว่ามันเป็นจุดสิ่งสุดท้ายที่มีอยู่ได้ด้วยตัวมันเองนั้น แท้จริงก็เกิดจากปัจจัยอื่นอีกมากหลายปรุงแต่งขึ้น เมื่อสิ่งทั้งหลายไม่มีภาวะอันใดแน่นอนของตัวเองเช่นนี้ สิ่งเหล่านั้นก็เป็นจุดมายา สิ่งใดเป็นมายาสิ่งนั้นก็ไร้ความจริง จึงจัดว่าสูญ คุรุนาคารชุนอธิบายว่า สิ่งที่มีอยู่ด้วยตัวของมันเอง ย่อมบ่งถึงความเป็นอิสระไม่ขึ้นอยู่กับสิ่งอื่น จะเปลี่ยนแปลงมิได้ ซึ่งถ้าหากเป็นเช่นนั้นก็เป็นการขัดต่อกฎปัจจยาการของพระพุทธศาสนา เพราะตามกฎแห่งเหตุปัจจัย สิ่งทั้งปวงย่อมต่างอาศัยเหตุปัจจัยจึงมีขึ้น มิได้มีสิ่งหนึ่งสิ่งใดเป็นอยู่โดยโดดเดี่ยว ดังนั้นถ้าถือว่ามีสิ่งที่เป็นอยู่ด้วยตัวมันเองโดยโดดเดี่ยว เช่นนี้ยอ่มจัดเข้าไปเป็นฝ่ายสัสสตทิฎฐิไป อนึ่ง ถ้ามีความเห็นว่าทั้งปวงขาดสูญ ปฎิเสธต่อบาปบุญคุณโทษเล่าก็เป็นอุจเฉททิฎฐิ หลักธรรมฝ่ายศูนยตวาทินจึงไม่เป็นทั้งฝ่ายสัสสตทิฎฐิ ก็เพราะแสดงถึงแก่นความจริงว่า สรฺวมฮ ศูนฺยมฺ ด้วยความเป็นที่ไร้ภาวะที่โดดเดี่ยวดดยตัวมันเอง และไม่เป็นทั้งอุจเฉททิฎฐิหรือนัตถิกทิฎฐิ ก็เพราะแสดงว่าสิ่งทั้งปวงอาศัยเหตุปัจจัยดุจมายามีอยู่โดยสมมติบัญญัติด้วยประการฉะนี้
ในคัมภีร์มาธยมิกศาสตร์ ซึ่งเป็นคัมภีร์สำคัญที่สุดในบรรดาปกรณ์ต่างๆ ของฝ่ายมาธยมิกนั้น เริ่มต้นคัมภีร์ด้วยบาทคาถาว่า



อนุตปาทะ ไมีมีความอุบัติ, อนิโรธะ ไม่มีความดับ, อศาศฺวตะ ไม่มีความเที่ยง, อนุจเฉทะ ไม่มีความขาดสูญ, อเนการถะ ไม่มีอรรถแต่อย่างเดียว, อนานารถะ ไม่มีอรรถนานาประการ, อนาคมะ ไม่มีการเข้ามา, อนิรคมะ ไม่มีการออกไป ผู้ที่สามารถดังกล่าวได้ว่าเป็นเหตุปัจจัย ดับเสียได้ซึ่งปปัญจมายาธรรมทั้งปวง ข้าพเจ้า (คือคุรุนาคารชุน) ขออภิวันทนาการแด่พระพุทธองค์ผู้เป็นเอกในบรรดาวาทะทั้งหลาย บาทคาถานี้ เป็นหัวใจสำคัญของปรัชญาฝ่ายมาธยมิก การที่คุรุนาคารชุนตั้งทฤษฎีเชิงปฎิเสธเช่นนี้ เพื่อทำลายทั้งกามุปาทาน ทั้งที่หยาบและละเอียดคือ ทำลายทั้งกามุปาทานและทิฎฐุปาทาน สำแดงลักษณะแท้จริงว่าสิ่งทั้งปวงมีความสูญเป็นลักษณะ คุรุนาคารชุนปฎิเสธความเป็นอยู่มีอยู่ในตัวมันเองของสภาวธรรมทั้งหลายด้วยวิธีปฎิเสธความเกิด คือ อนุตปาทะก่อน เพราะเมื่อความเกิดไม่มีแล้ว ความ ฯลฯ ก็พลอยหมดความหมายไปด้วย การปฎิเสธความเกิดจึงเท่ากับการปฎิเสธสิ่งที่มีอยู่โดยตัวของมันเอง คุรุนาคารชุนจึงได้ให้คำสรุปว่า "ธรรมทั้งหลายไม่อุบัติขึ้นเอง ไม่อุบัติจากสิ่งอื่น ทั้งไม่อุบัติขึ้นเองด้วยไม่อุบัติจากสิ่งอื่นด้วยรวมกัน และไม่ใช่ว่าปราศจากเหตุ เพราะฉะนั้น จึงรู้ว่าไม่มีการอุบัติขึ้นเลย" ดังนี้


มาธยมิกศาสตร์ เป็นข้อเขียนที่บรรยายหลักธรรมในเชิงง่าย โดยตั้งหลักไว้เป็น ๒ ประการคือ


๑. ปรมัตถสัจจะ คือความจริงแท้หรือสาระแท้
๒. สมมติสัจจะ คือความจริงที่ปรากฏอยู่หรือข้อเท็จจริงที่ปรากฏอยู่
โดยอธิบายว่า การวิเคราะห์สรรพธรรมของเถรวาท ไม่เป็นปรมัตถสัจจะ แต่เป็นผลแห่งการสังเกตจากสมมติสัจจะ ตามทัศนะภูตตถตาในแง่ปัญญาอันจะได้ผลจากการสังเกตของปรมัตถสัจจะจึงเป็นสาระที่แท้จริงหรือความจริงที่แท้



ท่านคุรุนาคารชุนพยายามหักล้างการพินิจโลกโดยยึดเอาการเกิดกับการดับ ความเป็นนิจจังกับความเป็นอนิจจังอันเป็นของตายตัวมาเป็นมโนคติ ท่านถือว่าโลกที่แท้จริง ได้แก่การพินิจด้วยการไม่เกิดดับ ความไม่นิจจังกับความไม่อนิจจัง ความไม่เป็นเอกอรรถกับความไม่เป็นนานาอรรถ ความไม่มีการไปกับความไม่มีการมาซึ่งรวมเป็น "๘" ไม่ คือการปฎิเสธสมมติสัจจะโดยสิ้นเชิง



รวมความของมาธยมิกศาสตร์ ได้แก่การดจมตีนิกายเถรวาท ที่นำเอาโลกอันเป็นความเคลื่อนไหวของปัจจยาการมาวิเคราะห์ในหลายๆ ด้าน แล้วถือว่าเป็นสาระที่ตายตัว หรือรูปแบบความสัมพันธ์ที่ตายตัว เพระาเป็นแนวคิดที่ขัดกันเอง อันที่จริง นามอันมีต่อทางโลกทั้งหลาย เกิดจากอวิชชาตัณหาราคะเป็นปัจจยาการและอวิชชา ตัณหา ราคะ นี้เป็นสิ่งที่ไม่มี แต่ไปยึดถือว่ามี ฉะนั้น ทุกสิ่งจึงเป็นความสูญ และความสูญนั้น เป็นอาเวคภาพ คือภาวะที่แสดงออกมาโดยตรงจากสัญชาตญาณ
ความคิดของท่านไม่ได้หยุดอยู่ที่ความสูญ เมื่อได้เพ่งเห็นเป็นความสูญแล้ว จะต้องกลับมาสู่สมมตินามอันเป็น "ความมีอยู่ที่ชอบ" ซึ่งศาสตร์นี้ได้มีคาถาอยู่บทหนึ่งว่า "ธรรมอันเกิดจากเหตุปัจจัย เราว่าเป็นของสูญ" และเป็นสมมตินาม เป็นมาธยมิกอรรถ"


โดยสรุป มูลฐานชองฝ่ายปัญญา หรืออีกนัยหนึ่งคือฝ่ายสูญ ไม่มีอะไรมากนักที่สำคัญจะต้อง "มุ่งเพ่งเห็นความเป็นสูญของสาระแท้แห่งสรรพธรรม ฝึกให้เกิดพลังแห่งชีวิตให้เป็นอิสระและปราศจากความขัดข้อง ไม่ถูกกักอยู่ในขอบเขตใดๆ"


ปัญญาหรือความสูญ ความจริงก็คือสิ่งเดียวกัน เพียงแต่การรู้เห็นในข้อเท็จจริงใดๆ โดยแง่จิตวิสัย เรียกว่าปัญญา และถ้าโดยแง่วัตถุวิสัยเรียกว่าความสูญ การเข้าถึงความสูญด้วยปัญญานี้ ไม่ใช่เป็นการเข้าถึงความสูญที่ดับสิ้น แต่เป็นการเพ่งที่ชอบ โดยไม่มีอะไรจะเป็นที่ได้มา ไม่ถูกกักอยู่ในการยึดถือว่ามีตัวเราของเรา ได้ความเป็นอิสระอย่างยิ่ง ปราศจากความขัดข้องในทางจิตใจ และไม่ใช่นำเอาโลกอันเป็นข้อเท็จจริง มาย่อยเข้ากับอุดมการณ์ด้วยการฝืนทำ แต่ได้กำจัดความยึดมั่นในตัวตนแล้วบรรลุถึงความสูญและอย่างน้อยในด้านจิตใจก็ต้องเข้าถึงความไม่มีอะไรจะเสียใจน้อยใจ มีแต่ความแจ่มใสกว้างขวาง และจากมูลฐานนี้ จะต้องเห็นโลกที่เป็นอยู่นี้ เปลี่ยนเป็นโลกที่สดชื่นน่าอยู่
สูตรฝ่ายปัญญายกย่องพลังแห่งความสูญไว้มาก แต่ความจริงก็คือด้วยค่าของชีวิตได้ถูกเปลี่ยนไปจากมูลฐานเดิม กลับมาตั้งตนให้อยู่เหนือความทุกข์สุข ความยากดีมีจน ความเป็นบาปบุญคุณโทษและความหลงความไม่หลง จึงมีความเป็นอยู่ในทำนองแล้วแต่จะเป็นไป ไม่ว่าจะอยู่ในฐานะใด ย่อมมีความสบายใจความสงบอยู่ตลอดเวลา การเข้าถึงความสูญของฝ่ายปัญญา เป็นการบุกเบิกโลกใหม่อันเป็นอิสระและโลกใหม่นี้ก็ยังมี "ความมีอยู่" ซึ่งเป็นความมีอยู่ที่ชอบ



แนวคิดสูญแท้กับความมีอยู่ที่ชอบ เป็นหลักของมหายานทั้งหลาย จะต่างกันก็เพียงแต่จะเน้นหนักการปฎิบัติไปทางใด คือความสุญแท้กับความมีอยู่ที่ชอบเท่านั้น



อย่างไรก็ดี แม้ปรัชญาของมาธยมิกจะเป็นหลักศูนยตาเช่นนี้และศูนยตาตามทัศนะของมาธยมิก มิใช่ชนิดที่ทอดสิ่งหยาบไปหาสิ่งย่อมๆ เช่นทอนจากอาตมันเป็นขันธ์ 5 ทอนจากขันธ์ 5 เป็นธาตุ ทอนจากธาตุเป็น ฯลฯ เช่นนิกายอื่นๆ ศูนยตาของมาธยมิกหมายถึงความเป็นมายาทั้งสังขตะ ไม่มีอะไรที่จะเป็นตัวยืนให้สมมติบัญญติเลย แต่เมื่อปรัชญามาธยมิกแพร่เข้าสู่ประเทศจีน คณาจารย์จีนซึ่งมีความนิยมในภูตตถตาวาทิน ตลอดจนเก่งกาจในทางสมานความคิดระหว่างศูนยตวาทินกับอัสติวาทิน ก็แปลความหมายของคุรุนาคารชุนเสียว่า ที่มาธยมิกกล่าวว่า ทุกสิ่งเป็นศูนยตานั้น ก็เพื่อจะให้เรารู้จักสภาวะที่ไม่สูญ คืนภูตตถตาอันอยู่นอกเหนือสมมติบัญญติ และเพื่อให้เราละยึดถือ เพื่อให้บรรลุถึงที่มิรู้แตกดับหักสูญต่างหาก ซึ่งคล้ายกับมติของพระอาจารย์บางท่านในประเทศไทยว่า พระพุทธองค์สอนอนัตตาก็เพื่อให้เราค้นพบอัตตาแท้จริง ซึ่งกลายเป็นตกสู่ความเป็นคู่คืออัตถิตานัตถิตาไป พระนิรวาณถ้ากล่าวตามคลองบัญญัติแล้ว ฝ่ายมาธยมิกว่าพ้นจากภาวะและอภาวะ นั่นแหละคือ พระนิรวาณ

</TD></TR></TBODY></TABLE></TD></TR></TBODY></TABLE>

[มดเอ๊ก]

<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="100%" border=0><TBODY><TR><TD width="50%" height=26>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif ๖ นิกายธรรมลักษณะ (ฮวบเซี่ยงจง)</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD vAlign=top width="70%" bgColor=#ffffff><TABLE height=25 cellSpacing=0 cellPadding=0 width="100%" border=0><TBODY><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif ประวัตินิกาย


</TD></TR><TR><TD>นิกายธรรมลักษณะ หมายถึง ปรัชญาโยคาจาร หรือวิชญาณวาทินนั่นเอง ดังนั้นต่อไปอาจจะเรียกชื่อทั้ง ๒ นี้คือโยคาจารและวิชญาณวาทินแทนคำว่าธรรมลักษณะเพราะสะดวงในการใช้และเข้าใจกัน ปรัชญาโยคาจารกล่าวได้ว่า มีคุณลักษณะทั้งทางหลักธรรมคำสอนกับการปฎิบัติใกล้เคียงกับพระพุทธศาสนาฝ่ายสาวกยานที่สุด จัดได้ว่าเป็นปรัชญาฝ่ายอภิธรรมของมหายานเลยทีเดียว การสำเร็จแห่งปรัชญาโยคาจารได้รับอิทธิพลจากหลักธรรมในนิกายเถรวาท มหาสังฆิกะ สรวาสติวาทิน และเสาตฺรนฺติกะ รวมกันปรุงขึ้นเป็นปรัชญาโยคาจาร




ในราวปลายพุทธศตวรรษที่ ๙ โยคาจารได้ถูกประกาศให้แพร่หลาย โดยท่านอสังคะ ซึ่งกล่าวกันว่า ท่านได้รับการอรรถาธิบายจากพระศรีอารยเมตไตรย์ ณ กรุงอโยธยาในอินเดียภาคกลาง พระศรีอารยเมตไตรย์นี้ มีผู้เชื่อกันว่าคือพระโพธิสัตว์อารยเมตไตรย์ที่จักมาตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้าในอนาคตนั่นเอง แต่ก็มีปราชญ์เป็นอันมากถือว่าเป็นเพียงพระมหาเถระรูปใดรูปหนึ่ง ซึ่งเผอิญมีนามมาตรงกันกับพระอารยเมตไตรย์โพธิสัตว์เท่านั้น พระอารยเมตไตรย์ได้แสดงศาสตร์ทั้ง ๕ เป็นหลักการปรัชญาโยคาจาร
ต่อมาท่านอสังคะได้นิพนธ์คัมภีร์อารยวาจาปกรณศาสตร์และมหายานสัมปริครหศาสตร์เผยแผ่ปรัชญาสายนี้ อย่างไรก็ดี ปรัชญาโยคาจารได้เจริญรุ่งโรจน์ขึ้นก็ด้วยอาศัยท่านวสุพันธุผู้ซึ่งเป็นน้องชายของท่านอสังคะ วสุพันธุเดิมเลื่อมใสในนิกายสรวาสติวาทินและเสาตฺรนฺติกะ ได้เขียนปกรณ์วิเศษทางอภิธรรมฝ่ายสาวกยานไว้มากกล่าวกันว่ามีจำนวนถึง ๕๐๐ ปกรณ์ ต่อมาได้รับการตักเตือนสั่งสอนจากพี่ชายจนเกิดความเลื่อมใสในมหายานขึ้น วสุพันธุจึงได้แต่งคัมภีร์ประกาศปรัชญาโยคาจารเป็นอันมากเล่มที่สำคัญที่สุดก็คือวิชญาณปติมาตราตรีทศศาสตร์



หลังจากนั้นมา ก็มีอาจารย์อีกเป็นอันมาก ที่ส่งเสริมปรัชญาโยคาจารมีมหาวิทยาลัยนาลันทาเป็นสนามประกาศลัทธิ คณาจารย์องค์สำคัญๆ เช่น ท่านทินนาคะสานุศิษย์ของท่านวสุพันธุ ผู้แต่งคัมภีร์ประมาณสมุจจัย ท่านคุณมติ ท่านสถิรมติ ท่านธรรมปาละ ท่านนันทะ ท่านศุทธิจันทร ท่านพันธุศิริ ท่านชินตราด ท่านวิชัยมิตร ท่านชินบุตร ท่านญาณจันทระ ท่านศีลภัทระ ท่านชัยเสน ท่านธรรมกีรติ ท่านศานติเทวะเป็นต้น คณาจารย์เหล่านี้ มีทั้งภิกษุและฆราวาส คณาจารย์ภิกษุองค์ที่มีบทบาทสำคัญคือท่านธรรมปาละ อธิการบดีแห่งมหาวิทยาลัยนาลันทา และท่านศีลภัทระผู้สาวก



ปรัชญาโยคาจารได้เริ่มแพร่หลายในประเทศจีน โดยท่านโพธิรุจิและท่านปรมัตถะ ต่อมาในยุคหลัง ราวพุทธศตวรรษที่ 11 เมื่อท่านติปิฎกธราจารย์เฮี่ยงจังจาริกไปอินเดีย ท่านได้ไปพักศึกษาปรัชญาโยคาจารกับท่านศีลภัทระ ณ มหาวิทยาลัยนาลันทา และได้กลับมาแปลปกรณ์วิเศษต่างๆ ของนิกายนี้ออกสู่พากย์จีน และได้คัดเลือกรวบรวมแปลบรรดาอรรถกถาแห่งวิชญาณปติมาตราตรีทศศาสตร์ของคณาจารย์ทั้ง ๑๐ รูป เข้าไว้ในหนังสสือเล่มเดียว ให้ชื่อว่าวิชญาณปติมาตราสิทธิตรีทศศาสตร์ ( เซ้งยุ่ยเซกหลุง ) อัครสาวกของท่านชื่อกุยกี ได้เขียนฎีกาแก้คัมภีร์เล่มนี้ เป็นฎีกาที่มีชื่อเสียงที่สุด ซึ่งทำให้นิกายโยคาจารรุ่งโรจน์ขึ้นในยุคนั้น ฎีกาของปกรณ์เล่มนี้มีคณาจารย์จีนอีกหลายองค์แต่งกันหลายฉบับ ที่มีชื่อเสียงเช่นฉบับของคณาจารย์อี้เชก คณาจารย์โพวกวง และคณาจารย์ลิบหวมเป็นต้น


เมื่อพ้นสมัยราชวงค์ถังไปแล้ว ปรัชญาโยคาจารก็เสื่อม คัมภีร์อรรถกถาฎีกาต่าง ๆ หายสาบสูญหมดมาเมื่อพุทธศตวรรษที่ ๒๕ นี้ องค์การพระพุทธศาสนาของจีนต้องกลับไปคัดลอกปกรณ์วิเศษต่าง ๆ ของโยคาจารจากประเทศญี่ปุ่นแล้วตีพิมพ์แพร่หลาย

</TD></TR><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif คัมภีร์สำคัญ


</TD></TR><TR><TD>ฝ่ายโยคาจารถื่อว่า มีพระสูตรอยู่ ๖ สูตร ซึ่งพระพุทธองค์ทรงเทศนาถึงหลักธรรมโยคาจารไว้ และมีศาสตร์อีก ๑๑ ปกรณ์ เป็นหลักของลัทธิคือ




๑. อวตํสกสูตร ( ฮั่วเงี่ยมเก็ง )มีฉบับแปลถึง ๓ ฉบับ ของท่านพุทธภัทระ ท่านศึกษานันทะและท่านปรัชญา
๒. สันธินิโนจนวยูหสูตร ( เกยซิมมิกเก็ง ) พระติปิฎกะราจารย์เฮี่ยงจังแปลเป็นฉบับที่ถูกต้อง นอกนั้นมี่ของพระโพธิรุจิ ท่านปรมัตถะและท่านคุณภัทระ
๓. ตถาคตวิสภวคุณสูตร ( ยู่ไล้ชุกฮิ่งกงเต็กเก็ง )
๔. อภิธรรมสูตร( อาพีตับม้อเก็ง )
๕. ลังกาวตารสูตร ( เล่งแคเก็ง ) มีในฉบับแปล ๓ ฉบับของท่านคุณภัทระ ท่านโพธิรุจิ และท่านศึกษานันทะ
๖. ฆนวยูหสูตร ( ก่ายเงีบมเก็ง ) ท่านทิวากรแปล
๗. โยคาจารภูมิศาสตร์ ( ยูแคซือตี้หลุง ) ของพระอารยเมตไตรย์ ท่านเฮี่ยงจังแปล
๘. มัธยานตวิภังคศาสตร์ ( เปี้ยงตรงเปี้ยงหลุง ) ของพระอารยเมตไตรย์ ท่านเฮี่ยงจังแปล
๙. อารยวาจาปกรณศาสตร์ ( เฮียงเอี๋ยงเซียยก้าหลุง ) ของพระอสังคะ ท่านเฮี่ยงจังแปล
๑๐. มหายานสัมปริครหศาสตร์ ( เนียบไต้เส่งหลุง )ของพระอสังคะท่านเฮี่ยงจังแปล ยังมีฉบับแปลอีก ๒ ฉบับ คือท่านของท่านปรมัตถะแและท่านคุปตะ
๑๑. อาลัมพนปริกษศาสตร์ ( กวงซออ้วงอ่วงหลุง ) ของท่านทินนาคท่านเฮี่ยงจังแปล
๑๒. อภิธรรมสังยุกตสังคีติศาสตร์ ( อาพีตับม้อจับจิบหลุง ) ของท่านอสังคะ ท่านเฮี่ยงจังแปล
๑๓. วีศติกวิชญาณมาตราศาสตร์ ( ยี่จับยุ่ยเซกหลุง ) ของท่านวสุพันนธุ ท่านเฮี่ยงจังแปล
๑๔.ทศภูมิศาสตร์ ( จับจี้หลุง )ของท่านวสุพันธุ ท่านโพธิรุจิแปล
๑๕. มหายานนอลังการศาสตร์( ไต้เสงจังเงี่ยมหลุง )ของพระอารยเมตไตรย์
๑๖. ประมาณสมุจจัย ( จิบเหลียงหลุง ) ของท่านทินนาค
๑๗. โยควิภังคศาสตร์ ( ฮุงเปี๊ยกยู่แคหลุง )ของพระอารยเมตไตรย์
นอกจากสูตร ๖ สูตรและศาสตร์ทั้ว ๑๑ นี้แล้ว ยังเพิ่มคัมภีร์วิชญาณมาตราสิทธิตรีทศศาสตร์ ซึ่งท่านเฮี่ยงจังรวบรวมและบรรดาฎีกาต่าง ๆ ของศาสตร์นี้ด้วย

</TD></TR><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif หลักธรรม</TD></TR><TR><TD>นิกายนี้ได้จัดระเบียบแสดงธรรมของพระพุทธองค์ออกเป็น ๓ กาลคือ




. ปฐมกาล พระพุทธองค์เทศนาอัสติธรรมคือศาสนาอริยสัจ ๔ , ปฏิจสมุปบาท ๑๒ เทศนาหลักธรรมฝ่ายสาวกยาน
มัชฌิมกาล พระพุทธองค์เทศนาศูนยตาธรรม ค์อเทศนาคติศูนยตาตามนัยมาธยมิกแก่สาวกฝ่ายมหายาน



. ปัจฉิมกาล พระพุทธองค์เทศนาหลักธรรมขั้นอันติมะที่แท้จริงคือเทศนาหลักธรรมในฝ่ายโยคาจาร ซึ่งถือว่าเป้นมัชฌิมาปฏิปทา ไม่ติดทั้งอัตถิตาและนัตถิตา คือไม่ติดในความมีและไม่มี ฉะนั้น ปรัชญาโยคาจารจึงสูงกว่าฝ่ายมาธยมิกะ นี่เป็นวาทะของฝ่ายโยคาจาร



ปรัชญาโยคาจารได้สอนหนักทางลัทธิ มโนภาพนิยม ด้วยการสอนว่าทุกสิ่งทุกอย่างไม่ว่าสังขตะอสังขตะ ล้วนแต่ออกจากจิตทั้งสิ้น จิตที่เรียกว่า " อาลยวิชญาณ" หรือ " อาลยวิญญาณ " วิญญาณนี้แท้ก็คือตัวภวังคจิตในอภิธรรมปิฎกของฝ่ายเถรวาทนั่นเอง เป็นจิตที่เกิดดับทุกขณะ สืบภพสืบชาติและรับอารมณ์ เสวยวิบากอยู่เรื่อยจนกว่าจะเข้าถึงอนุปาทิเสสนิพานธาตุ จิตนี้ก็จะดับสุดรอบมูลการณะของสรรพสิ่งอยู่ที่อาลยวิญญาณซึ่งนี้เป็นปทัฎฐาน



ปรัชญาโยคาจารได้สอนถึงวิญญาณทั้ง ๘ คือ จักขุวิญญาณ โสตวิญญาณ ฆานวิญญาณ ชิวหาวิญญาณ กายวิญญาณ มโนวิญญาณ กลิศตมโนวิญญาณ และอาลยวิญญาณ



อาลยวิญญาณนับเป็นวิญญาณที่ ๘ ที่ได้ดังชื่อนี้เพราะเป็นสภาพถูกยึดจากกลิศตมโนว่าเป็นตัวตนอาลัยหนักมิอยากจะถอดถอนและเลิกการยึดครองไปได้เลย อาลยวิญญาณนั้นแท้ก็คือตัวภวังค์จิตในบาลีอภิธรรมนั่นเองมี่ชื่อเรียกต่าง ๆกันเช่นจิต สรวพีชวิญญาณ อทานวิญญาณ ปัจจุบันวิญญาณ มูลวิญญาณ วิปากวิญญาณเป็นต้น ฝ่ายโยคาจารได้สร้างปรัชญาวิชญาณวาทินขึ้นจากอารยวิญญาณนี้ คือสอนว่าทุกสิ่งทุกอย่างล้วนแต่เป็นจิตแลออกมาจากจิตทั้งสิ้น อาลยวิญญาณนี้เป็นมูลการณะของโลกแลสรรพสิ่ง



อาลยวิญญาณเป็นมูลฐานแห่งสรรพสิ่ง ถ้าไร้อาลยวิญญาณนี้แล้วสรรพสิ่งก็ไม่มี ทั้งนี้ก็เนื่องด้วยสรรพสิ่งเป็นเงาสะท้อนออกหรือพฤติภาพของอาลยวิญญาณนั่นเอง


ปรัชญาโยคาจารยุคแรกมีท่านอสังคะและท่านวสุพันธุ ถือว่าสิ่งทั้งปวงเป็นแต่ความคิดของเรา สิ่งทั้งปวงอยู่ในจิตของเรา



ดังนั้น หลักธรรมของนิกายนี้ คือนิกายธรรมลักษณะหรือนิกายโยคาจารหรือเรียกว่ามหายานสายพระอสังคะกับพระวสุพันธุ มีแนวคิดพิเศษ ได้แก่การเพิ่มวิญญาณ ๖ ให้เป็นวิญญาณ ๘ คือ เพิ่มอาลยวิญญาณหรืออทานวิญญาณเป็นวิญญาณที่ ๗ แต่ต่อมาได้ถือเอาอาลยวิญญาณเป็นวิญญาณที่ ๘ ส่วนอทานวิยญาณเป็นวิญญาณที่ ๗ และเปลี่ยนชื่อว่านมัสวิญญาณ ซึ่งทำหน้าที่ยึดมั่นในความมีตัวตน ได้กล่าวเป็นคาถาในแรกเริ่มว่า "วิญญาณมีความละเอียดลึกซึ้งเป็นอย่างยิ่ง มีพืช ทั้งหลายไหลหลั่งอย่างกระแสน้ำเชี่ยว เราไม่แสดงต่อคนที่โง่เขลา เพราะเกรงว่าชนเหล่านั้นจะยึดวิญญาณนี้เป็นตัวตน" และอธิบายว่า ที่เรียกว่าอทานวิญญาณนั้นก็เพราะวิญญาณนี้สามารถสะสมเก็บรักษาบรรดาพืชได้ กล่าวคืออาลยวิญญาณนั้น คือสภาพแห่งจิต อยู่ภายในมนัสวิญญาณไหลหลั่งเป็นกระแสเหมือนกระสน้ำ เป็นเหตุที่สร้างสรรค์พธรรมขึ้นและเก็บสะสมประสบการณ์ทั้งหลายไว้ เป็นหลักในการที่จะเห็นแจ้งด้วย
ลักษณะพิเศษของนิกายโยคาจารหรือนิกายธรรมลักษณะนี้ ได้แก่การนำเอาอาลยวิญญาณมาแก้ไขปัญหาทั้งหลาย คือการถือว่า อาลยวิญญาณ เป็นบ่อเกิดแห่งสรรพธรรม เป็นหลักของแต่ละคนและก็เป็นหลักของโลกด้วย ทั้งนี้ย่อมเห็นได้ว่า โยคะมีมูลฐานเป็นมโนคตินิยมและก็อธิบายถึงการเข้าถึงและการบรรลุในอุดมการ



ท่านอสังคะกับท่านวสุพันธุเป็นผู้ยึดมั่นในมโนคติของพระพุทธศาสนายุคพุทธกาลเป็นจุดที่ตั้งผ่านวิญญาณทัศนะของนิกายต่างๆ แล้วมารวมตั้งฐานอยู่ที่ว่า "ไตรโลกธาตุเนื่องจากจิต" เช่นนี้ พอจะกล่าวได้ว่าท่านได้รวบรวมมโนคติของเถรวาทกับมหายานได้หมด และอยู่ในหลักของอาลยวิญญาณ เมื่อต้องการเข้าถึงลักษณะพิเศษของนิกายนี้ จึงจำเป็นต้องศึกษาหลักธรรมของอาลยวิญญาณต่อไป
หลักธรรมของอาลยวิญญาณ แม้จะอ้างว่าเป็นหลักธรรมของโลก แต่ความจริงยังคงเป็นของแต่ละบุคคล เพราะสัตวโลกทุกรูปทุกนามต้องแปรเปลี่ยนไปตามกรรมในโลกของเขา ในความหมายเช่นนี้ โลกทัศน์ของอาลยวิญญาณก็อนุโลมเป็นเอกัตตมโนนิยมได้



เนื่องจากอาลยวิญญาณเป็นที่กำเนิดของกามราคะ ฉะนั้นจำต้องถือว่าอาลยวิญญาณเป็นกิเลสธาตุส่วนศุภวิญญาณอันเป็นวิญญาณที่บริสุทธิ์ ซึ่งนิกายนี้อ้างถึงนั้นเป็นวิสัยของวิญญาณที่ได้แปรเปลี่ยนเป็นปัญญาแล้ว หาใช่วิญญาณของคนธรรมดาไม่



ที่ว่าอาลยวิญญาณอันเป็นสาระแท้ของโลกและสืบเนื่องมาแต่อนันตกาลนั้น รู้สึกจะเป็นแบบ "อาตมัน" ของพวกเดียรถีย์ แต่ความจริงอาลยวิญญาณ สืบเนื่องมาจากกรรมในอนันตกาล แล้วบันดาลให้เกิดขึ้น อันเป็นวิบากผล เสมือนกระแสน้ำที่ไหลติดต่อกันมาไม่มีช่องว่าง หมุนเวียนอยู่ในไตรโลกธาตุ ฉะนั้นธาตุของอาลยวิญญาณ จึงแตกต่างกันกับ "อาตมัน" ของพวกเดียรถีย์ และเนื่องด้วยวิญญาณมีความยึดมั่นในตัวตน จึงเป็นบ่อเกิดแห่งความหลงผิดทั้งหลาย



อาลยวิญญาณจะเป็น "วิชาน" หรือเป็น "อวิชาน" นั้น ข้อนี้ตอบลำบาก เพราะในทางรูปแบบ เนื่องจากเป็นธาตุของวิญญาณ จึงเป็นหลักของวิชาน แต่เนื่องด้วย "กิริยา" ของวิชานนี้ ละเอียดอย่างยิ่ง ผิดกับคำว่าจิตในความหมายทั่วไป ฉะนั้นในวิญญาณมาตรา จึงเรียกปัญหานี้ว่า "ไม่อาจจะรู้ได้"
อาลยวิญญาณ เมื่อมีฐานะเป็นวิญญาณ ก็ย่อมต้องมีจิตวิสัยกับวัตถุวิสัย ในเรื่องนี้ ท่านอธิบายว่า วิญญาณทั่วไปนั้น มีส่วนที่เป็นทัศนภาคคือจิตวิสัยและส่วนที่เป็นลักษณะภาคคือวัตถุวิสัย เมื่อเป็นเช่นนี้ ในอาลยวิญญาณก็ต้องมีทัศนภาคและลักษณะภาคเช่นกัน ทัศนภาคเป็นสิ่งที่เราไม่อาจรู้ได้ ส่วนลักษณะภาค ก็คือพืชและก็คือลักษณะอันจะเป็นไปของสรรพธรรม



พืชในอาลยวิญญาณ มีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง เพราะได้สะสมประสบการณ์มามากมายและเป็นเวลาช้านาน รวมทั้งการกระทำที่เป็นความเคยชินโดยไม่รู้สึกตัว สิ่งเหล่านี้ เมื่อรวมกันมากขึ้น ก็สามารถแปรเปลี่ยนกิริยาของอาลยวิญญาณ ทำให้เกิดเป็น "พฤติ" ขึ้นได้



พืชดังกล่าวจะแบ่งเป็น "นามพืช" กับ "กรรมพืช" นามพืชคือมูลเหตุแห่งสรรพธรรมวัสดุ กรรมพืชคือมูลเหตุแห่งพลัง เมื่อสองสิ่งนี้รวมกันเข้า ก็จะเกิดการเคลื่อนไหวหรือปรากฏการณ์ขึ้นในรูปแบบที่กำหนดไว้ ซึ่งเรียกว่า "ปัจจุบันพฤติ" พฤติปัจจุบันนี้ ก็ยังคงทำหน้าที่อบรมสะสมไว้ในอาลยวิญญาณต่อไปเช่นกัน ซึ่งเรียกว่า "พฤติอบรมสะสมให้เกิดพืชใหม่" ที่ว่าพืชในอาลยวิญญาณ ไม่มีวันหมดสิ้นนั้น ก็เนื่องด้วยเหตุนี้ คือมีการอบรมสะสมให้เป็นพืชเพิ่มเติมอยู่เรื่อย คือพืชบันดาลให้เกิดพฤติ พฤติบันดาลให้เกิดพืช เป็นการหมุนเวียนไปไม่หมดสิ้นสุด ไม่อาจจะแยกได้ว่า พืชหรือพฤติใด เป็นเหตุหรือเป็นผลของพืชหรือพฤติใด



นมัสวิญญาณ อันยึดมั่นในอาลยวิญญาณและยึดมั่นในความมีตัวตนนั้นความจริงเป็นการกระทำต่อภายใน ไม่ใช่กระทำต่อภายนอก ฉะนั้นในเรื่องกิเลสวิญญาณจะมีความสำคัญอยู่ก็ตาม แต่ก็ไม่สำคัญเท่ากับอาลยวิญญาณ ส่วนตา หู จมูก ลิ้น กายในวิญญาณนั้น เป็นตัวการแห่งการเคลื่อนไหวของจิต ซึ่งเกี่ยวกับเรื่องบาปบุญคุณโทษเป็นอันมาก แต่สิ่งเหล่านี้ ก็ขึ้นกับอาลยวิญญาณทั้งสิ้น


ท่านได้พิสูจน์ให้เห็นว่า สรรพธรรมจะต้องแปรเปลี่ยนไปตามอาลยวิญญาณ ซึ่งนับว่าเป็นหลักธรรมหใม่ แต่เมื่อสืบค้นไปถึงอวตํสกสูตร ซึ่งถือว่าไตรโลกะาตุเกิดจากจิตแล้ว ก็ควรถือได้แนวคิดจากสูตรนี้ แต่มีพื้นฐานที่เหมาะสมกว่า คือการสร้างลักษณะ ๓ ขึ้น ได้แก่


ก. ปริกัลปิตลักษณะนั้น คือการเข้าใจของมโนวิญญาณกับมนัสวิญญาณในส่วนทัศนภาคกับในส่วนลักษณะภาคซึ่งไม่ตรงกัน เช่น การยึดมั่นในความมีตัวตน การยึดมั่นในการมีสรรพธรรม อันเป็นการยึดมั่นที่เป็นการคาดคิดใฝ่ฝันไปเป็นเรื่องที่มีแต่อารมณ์ เพ้อฝันไม่มีการณะเป็นวิสัยที่เกิดขึ้นในระหว่างวิญญาณทั้งสอง


ข. ปริตันตรลักษณะ คือการเข้าใจต่อปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นด้วยเหตุปัจจัย ในเนื้อหาแท้ไม่มีภาระที่แท้จริง เพียงแต่มีการสัมพันธ์ในระหว่างเหตุปัจจัย มีปรากฏการณ์อยู่ก็จริง แต่ก็เป็นการเกิดขึ้นด้วยอาศัย "เขา" เหล่านั้นเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นโดยมีอยู่แล้ว เป็นการเข้าใจของทัศนภาคกับลักษณภาคที่ตรงกัน



ค. ปริณิษปันลักษณะ เป็นการเข้าใจที่สมบูรณ์แท้จริง เป็นตถตาอันแจ่มใสของสรรพปรากฏการณ์ เป็นสาระที่ยั่งยืนมีความสมภาค เป็นเป้าหมายที่วิญญาณอันพึงเข้าใจ ภายหลังการบรรลุในสัทปัญญา ซึ่งหลุดพ้นจากกองกิเลสแล้ว



เมื่อปริกัลปิตลักษณะ อันเป็นภาพที่เกิดจากการยึดมั่นในความหลงผิด เป็นเรื่องที่คิดฝันกันเอาเอง ไม่มีเหตุผลย่อมเป็นความสูญ เมื่อปริตันตรลักษณะเป็นภาพที่เกิดจากการเห็นการปรุงแต่งของเหตุปัจจัย ก็ย่อมเป็นสูญเช่นกัน ส่วนปริณิษปันลักษณะ แม้จะเป็ภาวะแท้เ แต่ก็เป็นพุทธิปัญญาอันไม่มีรูปธรรม จึงเป็นความสูญเช่นกัน



อาลยวิญญาณ เนื่องจากมีธาตุเป็นอาสวะอยู่จึงไม่อาจจะแปรเปลี่ยนเป็นอนาสวะได้ ฉะนั้น มีพืชที่เป็นอนาสวะอยู่ด้วย เมื่อได้ปฎิบัติทางพระธรรมแล้วก็จะสามารถแปรเปลี่ยนวิญญาณให้เป็นวิมลวิญญาณได้ เมือสรุปเช่นนี้ ก็เป็นอันว่าอาลยวิญญาณของแต่ละคนนั้น ไม่ใช่เต็มไปด้วยอาสวะ แต่อาจจะมีมากหรือน้อยแตกต่างกันไป แล้วก็เลยแยกเป็นโคตรต่างๆ กัน เช่น สาวกโคตรร ปัจเจกโคตร โพธิสัตวโคตร อิจฉันติกโตตรหรือเพิ่มอนิตยโคตรขึ้นอีกโคตรหนึ่ง รวมเป็น ๕ โคตร อนิตยโคตรนั้น เป็นโคตรที่ไม่แน่นอน มีความเป็นสาวก ปัจเจกหรือโพธิสัตวปะปนอยู่ด้วย



วิธีการแปรเปลี่ยนอาสวะในวิญญาณให้เป็นอนาสวะนั้น ก็คือการเพ่งให้เห็นความสูญของตัวตนและสรรพธรรม ทำลายความหลงผิดอันเนื่องจากอารมณ์และเนื่องจากวิชาความรู้ที่หลงผิดของทางโลก ปราบปรามจำพวกพืชบาปและอนุสัย เมื่อเช่นนี้ อาลยวิญญาณจะขาดวัสดุแห่งความชั่วแล้วก็เลยขาดอาสวะไป เป็นอนาสวปัญญาที่บริสุทธิ์ และนี่ก็คือการแปรเปลี่ยนวิญญาณให้เป็นพุทธิปัญญา
ผลแห่งการปฎิบัติธรรมนิกายวิญญาณมาตรา เมื่อบรรลุถึงภูมิที่ ๑๐ แล้ว ก็จะแปรเปลี่ยนหลงผิดทางโลกมาเป็นพุทธิปัญญา โดยขณะนั้น จะประกอบด้วยกาย ๓ และญาณ ๔ ที่ว่ากาย ๓ นั้น คือ



. ธรรมกาย กายอันเป็นภาวะแห่งตนที่แท้จริง
. นิรมาณกาย กายอันแสดงให้สัตว์โลกเห็น
. สัมโภคกาย กายอันรับใช้ตนเองและกายอันรับใช้ผู้อื่น
ส่วนญาณ ๔ นั้น คือ


กฤษยานุษฐานญาณ คือ ญาณอันสมบูรณ์ด้วยสิ่งที่กระทำซึ่งแปรวิญญาณที่ ๑ ถึง ๕ จากอาสวะมาเป็นอนาสวะ
ประตยเวกษญาณ คือญาณที่พิจารณาสรรพธรรมไปทางที่วิสุทธิ์ ซึ่งแปรจากมโนวิญญาณ
สมตาญาณ คือ ญาณอันเป็นสมภาค เห็นสรรพธรรมมีความเสมอภาคเท่าเทียมกัน ซึ่งแปรมาจากมนัสวิญญาณ
อาทรรศนวิญญาณ คือ ญาณ เสมือนกระจกเงาใหญ่สมบูรณ์ซึ่งแปรมาจากอาลยวิญญาณ
เมื่อญาณทั้ง ๔ บังเกิดขึ้นแล้ว กิเลสอวิชชาทั้งหลายที่มีอยู่ในวิญญาณทั้ง ๘ ก็ไม่มี บุคคลนั้นได้บรรลุวิมุตติแล้ว



หลักธรรมของนิกายโยคาจารมีพิสดารมากมายนัก อภิธรรมปิฎกฝ่ายบาลีเต็มไปด้วยตรรกวิธีและหักทฤษฎีซับซ้อนละเอียดยากแก่การศึกษาฉันใด หลักธรรมของฝ่ายโยคาจารก็ละเอียดซับซ้อนเต็มไปด้วยตรรกวิธี และศัพท์เทคนิค ยากแก่การเข้าถึงเพียงนั้น ทั้งนี้เพราะนิกายดยคาจาร คือนิกายอภิธรรมของมหายานนั่นเอง

</TD></TR></TBODY></TABLE></TD></TR></TBODY></TABLE>

[มดเอ๊ก]

<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD width="50%" height=25>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif ๗. นิกายวินัย (หลุกจง)</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD vAlign=top width="30%"></TD><TD vAlign=top width="70%" bgColor=#ffffff><TABLE height=25 cellSpacing=0 cellPadding=0 width="100%" border=0><TBODY><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif ประวัตินิกาย


</TD></TR><TR><TD>นิกายนี้ ถือพุทธภาษิตที่ว่า "ธรรมวินัยจักเป็นศาสดาของท่านทั้งหลายเมื่อเราล่วงลับไป" เป็นมูลฐาน ครั้งเมื่อพระพุทธองค์ดับขันธปรินิพพานไปแล้ว สังฆมณฑลได้เกิดแตกแยกนิกายออกจากกัน ต่างมีปิฎกของตนเอง เท่าที่ปรากฏอยู่มี 6 นิกายที่มีวินัยปิฎกเป็นของตนเองคือ



๑. นิกายเถรวาท
๒. นิกายมหาสังฆิกะ
๓. นิายสรวาสติวาทิน
๔. นิกายธรรมคุปตะ
๕. นิกายมหิศาสกะ
๖. นิกายกาศยปิยะ


ครั้งพุทธศาสนาแพร่หลายเข้าสู่ประเทศจีน สมัยแรกยังไม่มีอุปสัมปทากรรมที่ถูกต้องตามวินัยกรรม ต่อมาพระะรรมกาละจาริกมาจากอินเดียสู่ประเทศจีนได้ประกอบวินัยกรรมให้อุปสัมปทากรรมแก่กุลบุตรจีนเป็นปฐม และได้แปลพระวินัยอย่างย่อของนิกายมหาสัฆิกะไว้ ต่อมาจึงมีผู้แปลวินัยปิฎกของนิกายต่างๆ ออกสู่พากษ์จีน ๔ นิกายด้วยกันคือ


๑. วินัยปิฎกของนิกายธรรมคุปต
๒. วินัยปิฎกของนิกายสรวาสติวาทิน
๓. วินัยปิฎกของนิกายมหศาสกะ
๔. วินัยปิฎกของนิกายมหาสังฆิกะ


วินัยปิฎกทั้ง ๔ นิกายนี้ วินัยปิฎกของนิกายธรรมคุปตะปรากฏว่าเจริญมาก ทั้งนี้เพราะได้วินยาจารย์เต้าซวง เป็นผู้ประกาศให้แพร่หลายวินยาจารย์เต้าซวงเป็นผู้มีชีวิตราวต้นพุทธศตวรรษที่ ๑๒ เป็นผู้มีความรู้แตกฉาน ได้เข้าสนามแปลพระคัมภีร์ของติปิฎกธราจารย์เฮี่ยงจังด้วย จึงเป็นผู้รอบรู้ในปรัชญาโยคาจาร ท่านมีสำนักอยู่ที่ภูเขาจงน่ำซัว ได้แต่งอรรถถาธรรมคุปตวินัย โดยอธิบายตามคติของมหายาน อนุโลมคล้อยตามปรัชญาโยคาจาร จึงทำให้ธรรมคุปตะวินัยรุ่งเรือง สำเร็จเป็นนิกายวินัย บางทีก็เรียกชื่อตามสำนักว่า "น่ำซัวจง" ส่วนสำนักวินัยอื่นๆ ในครั้งนั้นเจริญสู้นิกายน่ำซัวไม่ได้ จึงเสื่อมลงตามลำดับ

</TD></TR><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif คัมภีร์สำคัญ


</TD></TR><TR><TD>๑. จตุรอัธยายธรรมคุปตวินัย (สี้ฮุงลุก) ท่านพุทธยศกับท่านเต็กฮุดเหนียมแปล
๒. ทศภาณวาร สรวาสติวาทวินัย (จับส่งลุก) ท่านปุณยาตระกับท่านกุมารชีพแปล
๓. ปัญจอัธยาย หมิศาสกวินัย (โหงวฮุงลุก) ท่านพุทธชีวะกับท่านเต๊กเต้าเชงแปล
๔. มหาสังฆิกวินัย (มอฮอเจงตีลุก) ท่านพุทธภัทรกับท่านฮวบเฮี้ยนแปล
๕. มูลสรวาสติวาทวินัย ท่านงี่เจ๋งแปล
๖. สรวาสติวาทวินัยมาติกา ท่านสังฆวรมันแปล
๗. มูลสรวาสติวาทภิกษุณีวินัย ท่านงี่เจ๋งแปล
๘. สมันตปรสาทิกา ท่านสังฆภัทรแปล


นอกจากนี้ยังมีอรรถกถา ฎีกาของวินัยปิฎกอีกมากที่แต่งในภาษาจีน และมีวินัยปกรณ์ปลีกย่อยแปลกันอีกหลายปกรณ์ มีกำหนดไว้เป็นวินัยปิฎกของฝ่ายสาวกยานทั้งนั้น มหายานหามีไม่

</TD></TR><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif หลักธรรม


</TD></TR><TR><TD>นิกายนี้มีหลักพระวินัยเช่นเดียวกับวินัยฝ่ายเถรวาท มีส่วนแตกต่างกันน้อยที่สุด เช่นวินัยของภิกษุต้องประกอบด้วย



ปาราชิก ๔
สังฆาทิเสส ๑๓
ปาจิตตีย์ ๑๒๐
อนิตย ๒
ปาฎิเทสนียะ ๔
สิกขากรณีย์ ๑๐๐
อธิกรณสมถะ ๗
รวมทั้งหมด ๒๕๐
ภิกษุณีวินัยมี ๓๔๘ สิกขาบท คือ
ปาราชิก ๘
สังฆาทิเสส ๑๗
ปาจิตตีย์ ๒๐๘
ปาฎิเทสนียะ ๘
สิกขากรณีย์ ๑๐๐
อธิกรณสมถะ ๗

นิกายนี้ถือว่า ถ้าศีลไม่บริสุทธิ์แล้ว สมาธิ ปัญญา ก็ยากจะเกิดขึ้นได้ และได้แบ่งประเภทของศีลออกตามคติมหายาน คือ ตรีวิสุทธิศีล (ซาโจ๋วเจ้งก่าย)


๑. สัมภารสังคหศีล (เนียบลุกงีก่าย) ได้แก่การงดเว้น การประกอบอกุศกรรม ที่ผิดบทบัญญัติแห่งวินัย
๒. กุศลสังคหศีล (เนียบเสียงฮวบก่าย) ได้แก่การประกอบกุศลกรรมไม่ขาด
๓. สัตตวารถกริยาสังคหศีล (เนียบโจ้งเซงก่ายฆ) ได้แก่การบำเพ็ญประโยชน์สุขแก่สรรพสัตว์


ทั้ง ๓ ประการนี้ต่างอาศัยกัน เช่น งดเว้นปาณาติบาต จัดเป็นสัมภารสังคหศีล เมื่อไม่ฆ่าจิตก็เป็นกุศล จัดเป็นกุศลสังคหศีล และเมื่อจิตเป็นกุศลก็พลอยมีเมตตากรุณาช่วยเหลือสัตว์ จัดเป็นสัตตวารถกริยาสังคหศีล นิกายนี้บอกว่าฝ่ายสาวกยานทำได้แต่สัมภารสังคหศีลเท่านั้น ซึ่งเป็นการเข้าใจผิด นิกายนี้ยังได้จัดระยะกาลแห่งพระธรรมเทศนาของพระพุทธองค์เป็น ๓ คือ


๑. ซิกฮวบจง ได้แก่ฝ่ายสรวาสติวาทิน ถือว่ารูปธรรมเป็นปทัฎฐานของศีล ทั้งนี้เพราะถือว่าสิ่งทั้งปวงมีอยู่
๒. แกเมี้ยงจง ได้แก่มหายานคติศูนยตวาทิน ที่ถือว่าปทัฎฐานของศีล ไม่เป็นรูปธรรมหรือนามธรรม ทั้งนี้ก็เนื่องด้วยมีคติว่า ธรรมทั้งปวงไม่มีภาวะดำรงอยู่เป็นเพียงสมติบัญญัติ
๓. อีกาจง ได้แก่มหายานฝ่ายโยคาจารที่ถือว่า ปทัฎฐานของศีลได้แก่ใจ ด้วยมีคติว่าสิ่งทั้งปวงเป็นปรากฏการณ์ของใจ

</TD></TR></TBODY></TABLE>

</TD></TR></TBODY></TABLE>

[มดเอ๊ก]

<TABLE cellSpacing=0 cellPadding=0 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD width="50%" height=25>http://www.fgs-th.com/gif/logo_blia.gif ๘. นิกายมนตรยาน (มิกจง)</TD></TR></TBODY></TABLE><TABLE cellPadding=10 width="95%" align=center border=0><TBODY><TR><TD vAlign=top width="70%" bgColor=#ffffff><TABLE height=25 cellSpacing=0 cellPadding=0 width="100%" border=0><TBODY><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif ประวัตินิกาย


</TD></TR><TR><TD>นิกายนี้มีลักษณะพิเศษแปลกกว่านิกายพุทธศาสนาอื่นๆ ทั้งนี้เพราะรับเอาพิธีกรรมและอา ถรรพเวทของพราหมณ์เข้ามาสั่งสอนด้วย นิกายนี้จึงมีชื่อเรียกกันหลายชื่อ เช่น พุทธตันตรยาน ระหัสยาน คุยหยาน และวัชรยาน



ชั้นแรกคงเป็นส่วนหนึ่งของมหายาน ครั้นตกมาราวพุทธศตวรรษที่ ๑๐ นิกายนี้ได้ประกาศตนเป็นอิสระต่างหากจากพวกมหานิกายเดิมว่า "พวกเปิดเผย" โดยเรียกพวกตนเองว่า "พวกลึกลับ" กล่าวกันว่า หลักธรรมของนิกายนี้ เทศนาเปิดเผยโดยพระไวโรจนพุทธเจ้า ภายหลังพระวัชรสัตว์ ได้เก็บรวมหลักธรรมทั้งหมด บรรจุเข้าไว้ในพระเจดีย์เหล็กแห่งอินเดียภาคใต้ ต่อมาท่านคุรุนาคารชุนได้รับอภิเษกจากพระวัชรสัตว์โพธิสัตว์ และเปิดกรุพระธรรมอันลึกลับนี้ออกเที่ยวสั่งสอนแก่ประชาชน คุรุนาคารชุนได้ถ่ายทอดให้แก่สานุศิษย์คนหนึ่ง ชื่อนาคโพธิ ต่อมาท่านนาคโพธิได้จาริกมาสู่เกาะสิงหล ท่านได้ถ่ายทอดให้แก่ท่านศุภกรสิงหะและท่านวัชรโพธิ ท่านศุภภรสิงหะได้จำริกมาสู่ประเทศจีน ในแผ่นดินพระเจ้าถังเฮี่ยงจง ราวพุทธศตวรรษที่ ๑๒ และเริ่มแปลพระสูตรของมนตรยานที่สำคัญ ๆ ออกมา พร้อมทั้งเปิดมณฑลบูชาอภิเษกให้แก่ประชาชนอีกด้วย ฝ่ายท่านวัชรโพธิได้มาประเทศจีนพร้อมด้วยศิษย์คนหนึ่งชื่อว่า "อโมฆวัชระ" ท่านทั้งสองได้สถาปนามณฑลพิธีอภิเษกในนครเชียงอาน ศิษย์ของท่านอโมฆวัชระคนหนึ่งชื่อว่า "อิกเหง" เป็นเจ้าอาวาสวัดแชเล่งยี่ ครั้งนั้น ประเทศญี่ปุ่น มีสมณะรูปหนึ่งชื่อว่า "ฮูกาย" เป็นผู้มีวิริยะอุตสาหะในการศึกษาพระธรรมวินัยมาก คราวหนึ่งมีนิมิตมาปรากฏบอกท่านให้เดินทางมาศึกษา ณ ประเทศจีน ท่านฮูกายจึงออกเดินทางโดยอาศัยเรือของราชทูตญี่ปุ่นที่จะมาประเทศจีน พร้อมกันนั้น มีสมณะอีกรูปหนึ่งชื่อว่า "เด็งกโย" ก็ออกเดินทางมาด้วยกันแต่ลงเรือคนละลำ ปรากฎว่าทั้งสองท่านบรรลุถึงประเทศจีน เด็งกโยไปศึกษาปรัชญานิกายเทียนไท้ ส่วนท่านฮูกายนั้นไปศึกษา ณ วันแชเล่งยี่ ได้รับมนตราภิเษกจากท่านคณาจารย์ฮุ่ยก๊วยและได้รับเครื่องมณฑลบูชาครบชุด พร้อมทั้งตำรับตำราอีกเป็นอันมาก เมื่อกลับประเทศญี่ปุ่นได้ทูลขอพระบรมราชานุญาตจากสมเด็จพระเจ้าจักรพรรดิ ตั้งสำนักแผ่ลัทธิบนภูเขาโกยาซานสำเร็จเป็นนิกายมนตรยานญี่ปุ่นขึ้น และท่านได้ทำพิธีขอฝนรักษาโรค ขับผี ประจักษ์ความศักดิ์สิทธิ์ ได้รับความยกย่องจากรัฐบาลในฐานะรัฐคุรุโกโบไดฉิ พึงทราบว่า ลัทธิหรือนิกายมนตรยานในจีนและญี่ปุ่นไม่สู้แตกต่างกับมนตรยานของธิเบตเท่าใดนัก แต่มนตรยานของธิเบตพิสดารกว่า เพราะมีอาจารย์จากมหาวิทยาลัยนาลันทา มหาวิทยาลัยวิกรมศิลา มหาวิทยาลัยโอทันตบุรี เช่น ท่านศานตรักษิต ท่านคุรุปัทมสัมภพ ท่านกมลศีลา ท่านอตีศะ ได้นำเข้าไปเผยแผ่โดยตรง มนตรยานแบบที่ ๓ คือ ลัทธิกาลจักรหามีในญี่ปุ่นไม่



โดยเฉพาะในประเทศจีน เมื่อสิ้นราชวงศ์ถังแล้ว นิกายมนตรยานก็เริ่มเสื่อมโทรมลง ตกถึงสมัยราชวงศ์หงวน พระเจ้าหงวนสีโจ้วฮ่องเต้หรือกุปไลข่าน กษัตริย์ชาติมองโกล ทรงเลื่อมในพุทธตันตรยานแบบธิเบต ได้ตั้งภิกษุรูปหนึ่งชื่อว่า "ฟาซือปา" ให้เป็นอภิรัฐคุรุ มนตรยานแบบธิเบตจึงเจริญในประเทศจีน แต่ทว่าราชวงศ์มีอายุสั้น ยั่งยืนไม่ถึง ๑๐๐ ปี ก็ถูกโค่นลง มนตรยานจึงถึงกับเสื่อมลงอีกวาระหนึ่ง มาถึงสมัยพวกแมนจูปกครองจีน พวกแมนจูนับถือลัทธิลามะ มนตรยานจึงรุ่งเรืองชึ้นอีก มาเสื่อมโทรมอีกเมื่อสิ้นราชบัลลังก์แมนจู

</TD></TR><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif คัมภีร์สำคัญ


</TD></TR><TR><TD>๑. มหาไวโรจนาภิสัมโพธิวิกุรฺวิตาธิษฐานไวปุลฺยสูตฺเรนฺทรราชนมปรฺยายสูตร เรียกสั้นๆ ว่า มหาไวโรจนสูตร (ไต้ยิดเก็ง) ท่านศุภกรสิงหะกับ ท่านอิกเหงร่วมกันแปล
๒. วัชรเสขสูตร ท่านอโมฆวัชระแปล
๓. อรรถกถามหาไวโรจนสูตร ของคณาจารย์อิกเหง

</TD></TR><TR><TD background=pic/tap.gif height=24>http://www.fgs-th.com/gif/arrowgrey.gif หลักธรรม


</TD></TR><TR><TD>นิกายนี้มีหลักปรัชญาและพิธีกรรม ที่ดัดแปลงมาจากพราหมณ์และชาวพื้นเมืองในมณฑลเบงกอลหรือที่เรียกว่าแคว้นกามรูป จึงหมายความว่านิกายมนตรยานนี้มีลักษณะของพระพุทธศาสนาบริสุทธิ์น้อยกว่ามหายานทุกๆ นิกาย บัดนี้จะได้อธิบายถึงคติที่เรียกว่า รหัสยานหรือคุยหยาน ซึ่งแปลว่ายานลึกลับเพราะเหตุ ๔ ประการ คือ



๑. เพราะเป็นความลึกลับ ซึ่งพระพุทธเจ้าทั้งหลายซ่อนเร้นเอาไว้ไม่ทรงเปิดเผยแก่สาธารณะชน นอกจากบุคคลผู้มีปัญญาสูง
๒. เพราะธรรมชาติศัพท์สำเนียงต่างๆ ในโลก แท้จริงเป็นพระธรรมเทศนาของพระไวโรจน์ แต่ปุถุชนไม่สามารถจะทราบได้
๓. เพราะพุทธวจะนั้นมีอรรถรสที่ลึกซึ้ง บางครั้งพระองค์ตรัสโดยโวหาร เช่นตรัสว่า ราคะ โทสะ และโมหะ เป็นอริยมรรค ถ้าเราจับฉวยตามโวหาร ก็ผิด
๔. เพราะการปฎิบัติเข้าถึงโพธินั้น ลำพังกำลังของตนไม่พอที่จะต่อต้านกิเลสมารได้ จำต้องพึ่งอานุภาพของพระพุทธเจ้าและพระโพธิสัตว์ช่วยจึงจักสำเร็จ

</TD></TR></TBODY></TABLE>:yociexp52: จากเว็บ วัดฝอกวงซัน ครับ

http://www.fgs-th.com/home.html (http://www.fgs-th.com/home.html)

</TD></TR></TBODY></TABLE>