MBNY
06-07-2007, 09:59 AM
ราชาโยคะ-โยคะแห่งการฝึกจิตและความคิดที่ดี โดยชุติมา วงษ์สวัสดิ์
http://home.planet.nl/~opzee034/image/logo_intro_groot.gif
ในการที่จะทำให้เราเกิดความสงบนั้นเราจึงมีความจำเป็นต้องฝึกให้เรามีการคิดทางบวกและสมาธิ เช่นเดียวกับรถยนต์ที่ต้องการคนขับรถที่มีฉลาด ร่างกายของเราก็เช่นเดียวกันที่ต้องการจิตที่สมดุลย์ สามารถควบคุมได้ การทำสมาธิโดยปกติทั่วไปนั้นจะช่วยให้เราบรรลุสิ่งเหล่านี้ จิตจะชัดเจนและจดจ่อมากขึ้น มีสมาธิมากขึ้น ในเรื่องของการคิดทางบวกนั้นนำไปสู่การเกิดปัญญาและความสงบภายใน ในการฝึกโยคะนั้นมีวิธีการปฏิบัติหลายแนวทาง
อาทิ หะฐะโยคะ ราชาโยคะ ภักติโยคะ กรรมะโยคะ ญาณะโยคะ และเอกสารแจกฉบับนี้ผู้เขียนขอกล่าวถึงราชาโยคะซึ่งเป็นแนวทางที่ผู้เขียนชื่นชมในหลักการอย่างยิ่ง จึงทำให้ผู้เขียนอดรนทนไม่ได้ เพราะวิญญาณของการเป็นผู้เรียนรู้ตลอดชีวิตของผู้เขียนจึงทำให้ผู้เขียนตัดสินใจเดินทางไปที่ Brahma Kumaris, World Spiritual University ที่ Pandav Bhawan, New Delhi
ซึ่งเป็นสำนักงานภาคพื้นแห่งหนึ่งของมหาวิทยาลัยทางจิตของโลก เพื่อศึกษาในเรื่องราชาโยคะให้ลึกซึ้งลงไปท่านผู้อ่านหลายท่านอาจยังไม่เข้าใจว่าราชาโยคะคืออะไร ดังนั้นผู้เขียนจึงขออ้างคำอธิบายของนักวิชาการและผู้เชี่ยวชาญในโยคะศาสตร์บางท่านดังนี้ เพื่อให้ท่านผู้อ่านพอเข้าใจภาพรวมของ ราชาโยคะกันบ้าง ละเอียด ยาน้อย(2544: 21)
กล่าวว่าราชาโยคะเป็นการควบคุมจิตใจ เป็นการปฏิบัติทางจิตเพื่อเข้าสู่พระผู้เป็นเจ้า (จะใช้ปฏิบัติควบคู่ไปกับหะธะโยคะเสมอ) Jennie Bittleston (2001 : 15) กล่าวถึงราชาโยคะว่า รูปแบบในยุคแรกเริ่มของโยคะนั้นคือการฝึกสมาธิ (meditation) ในศิลปแห่งพุทธตะวันออกโบราณ ได้พรรณนาถึงการฝึกสมาธิอยู่บ่อยครั้ง Howard Kent (1999: 20) กล่าวถึงราชาโยคะว่าเป็นราชาแห่งโยคะ (the king of yogas) เพราะคำว่า ราชา (raja) มาจากภาษาสันสกฤต หมายถึงนักปกครอง
หนึ่งในปราชญ์ชั้นนำของหะฐะโยคะคือ สวาทมารามา (Svatmarama) กล่าวว่า ฉันสอนหะฐะโยคะ เพื่อนำไปสู่ราชาโยคะ พระพุทธเจ้าทรงฝึกราชาโยคะเช่นกันดังที่ได้พรรณนาไว้ในขั้นตอนต่าง ๆ ของการฝึกสมาธิ ฆวน โฆเซ่ โบดาน (2545: 9) อธิบายคำว่าราชาโยคะว่า ราชา แปลว่ากษัตริย์ หรือผู้เป็นใหญ่ สมาธิแบบราชาโยคะมีพื้นฐานทั่วไปที่จะทำการฝึกฝนตนเอง จิตใจ อารมณ์ เพื่อโน้มนำไปสู่สมาธิหรือเป็นหนึ่งเดียวกับพระเจ้าโดยทางตรง โดยหลักการแล้ว พลังชีวิตเกิดจากการเคลื่อนไหวขึ้นหรือลงของกระดูกสันหลังจนกว่าจะเกิดความสมดุล แล้วจิตใจและอารมณ์ก็จะเกิดความสงบแจ่มใส เมื่อนั้นความรู้แจ้งหรือปัญญาก็จะเกิดขึ้น โดยเคลื่อนตรงไปสู่ศูนย์กลางของหน้าผาก จุดสมาธินี้อยู่สูงจากหว่างคิ้วขึ้นไป 1/2นิ้ว
หรือที่เรียกว่า อัจชานะ หรือดวงตาที่3 เมื่อพลังงานที่สมดุลนี้ไหลผ่านระบบสมองและร่างกายอย่างง่ายดายไปสู่จุดดวงตาที่ 3 นี้ จิตใจของคุณจะสงบลง และขณะที่จิตไม่ร้อนรน ซัดส่ายนี้ ย่อมเป็นภาวะจิตที่เป็นอิสระจากความนึกคิดทั้งปวง ไร้ความวิตกกังวล และหลุดพ้นจากอดีต ภาวะเช่นนี้จะทำให้เกิดความปิติเบิกบาน เต็มไปด้วยความดิ่งลึกสู่ความสงบ เบา สบาย และความว่าง มูลนิธิ บราห์มาร์ กุมารี ราชาโยคะ (2544: 32)
กล่าวถึงจุดมุ่งหมายของราชาโยคะว่า เป็นการสอนขั้นสูงสุด มีจุดมุ่งหมาย คือความสมบูรณ์พร้อม (Perfection) ไม่ใช่การเปลี่ยนแปลงให้ดีขึ้นเพียงเล็กน้อย แต่เป็นการเปลี่ยนแปลงบุคลิกภาพทั้งหมด โดยมุ่งขจัดลักษณะนิสัยที่ไม่ดี ที่ครอบงำมนุษย์มาเป็นเวลายาวนาน พร้อมกับเสริมสร้างคุณสมบัติที่ดีงามและความสูงส่งเช่นเทพให้กลับคืนมาอีกครั้ง ราชาโยคะเน้นสาระสำคัญคือการมีสำนึกที่เป็นดวงวิญญาณและการมีความสัมพันธ์กับมนุษย์หรือแม้แต่กับผู้นำศาสนา หรือผู้นำสาส์นของศาสนาต่าง ๆ ไม่สามารถทำให้เราพัฒนาตนเองจนถึงระดับสูงสุดได้ แต่ในความสัมพันธ์กับดวงวิญญาณสูงสุด เราได้รับพลังจากผู้เป็นแหล่งพลัง ทำให้สามารถทำลายข้อบกพร่องต่าง ๆ ของตนเอง และในขณะเดียวกันก็สามารถปลูกฝังคุณลักษณะที่สูงสุดของท่าน เพื่อให้เราก้าวไปสูความสมบูรณ์พร้อม เพื่อความเข้าใจหลักการของราชาโยคะให้มากขึ้น จึงขอกล่าวถึงพลังทั้งแปด ซึ่งซิสเตอร์ แจนที (2545: 80)
กล่าวว่า พลังทั้งแปดคือ พลังที่กล่าวกันว่าได้รับการพัฒนาขึ้นมาโดยเฉพาะในราชาโยคะ ตอนแรกอาจดูเหมือนว่าเป็นคุณสมบัติแปดอย่าง แต่ในบริบทนี้ได้มีการใช้คำว่าพลัง ด้วยเหตุผลพิเศษบางประการ คุณสมบัติ และพลัง แตกต่างกันอย่างไร คุณสมบัติหมายถึงบางสิ่งที่ผู้อื่นอาจเห็นในตัวเราได้เป็นบางครั้ง เพราะบางครั้งก็ซ่อนเร้นอยู่ เป็นสิ่งที่ผู้อื่นชื่นชม แต่ไม่ได้รู้สึกว่าเขาจะมีได้ ในขณะที่พลัง
กลับเป็นบางสิ่งที่ไม่สามารถซ่อนเร้นได้ เป็นแหล่งแห่งการให้แรงบันดาลใจต่อผู้อื่นอย่างสม่ำเสมอ ช่วยให้เขาเหล่านั้นสามารถเปลี่ยนแปลงตนเอง และกลับมาเต็มไปด้วยพลังได้ พลังทั้งแปดคือ *พลังของการสำรวจตน หรือ พลังของการกลับคืนสู่ภายใน *พลังของการปล่อยวางความคิดในอดีตที่ไม่มีประโยชน์อีกต่อไป *พลังความอดทน *พลังการยอมรับปรับตัว หรือ ปรับตัวให้เข้ากับสถานการณ์และผู้คน *พลังการแยกแยะระหว่างสิ่งผิดและสิ่งถูก
*พลังการตัดสินลำดับความสำคัญ และตัดสินใจ *พลังการเผชิญอุปสรรคหรือการสูญเสียต่าง ๆ *พลังการร่วมมือกับผู้อื่น มูลนิธิ บราห์มา กุมารี ราชาโยคะ (2544: 38) อธิบายขั้นตอนของการฝึกจิตของราชาโยคะดังนี้ ขั้นแรก-การคิดให้จิตสงบ (Meditation) การฝึกจิตของราชาโยคะจะใช้ความรู้ทางจิตที่สมบูรณ์เป็นฐานในการสร้างความคิดที่ดี เพื่อทำให้จิตสงบ โดยไม่อาศัยมนตราหรือรูปวัตถุสิ่งวของใด ๆ
ขั้นที่สอง-การสำรวมความคิดหรือสมาธิ (Concentration) ขณะที่จิตใจเริ่มสงบ ความคิดที่ไร้ประโยชน์จะลดน้อยลง ให้เพ่งรวมจิตใจหรือความคิดทั้งหมดไปที่ดวงวิญญาณสูงสุด เพียงผู้เดียว
ขั้นที่สาม การหยั่งรู้ความจริง (Realization) จุดมุ่งหมายของการฝึกจิตของราชาโยคะ ก็คือการมีสมาธิและการสร้างความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดกับดวงวิญญาณสูงสุด เพื่อทำให้เกิดประสบการณ์ที่หยั่งรู้ในความจริง ให้ทุกสิ่งภายในเปลี่ยนไปตามที่รู้ เอกสารฉบับนี้มีจุดมุ่งหมายเพียงให้ท่านผู้อ่านได้เข้าใจราชาโยคะมากขึ้น ในการฝึกโยคะนั้น ผู้เขียนได้สอบถามผู้รู้ทางราชาโยคะว่าสามารถฝึกควบคู่กับหะฐะโยคะได้หรือไม่ ขัดแย้งกันหรือไม่ ท่านผู้เชี่ยวชาญทั้งราชาโยคะและหะฐะโยคะในอินเดียต่างตอบว่าเป็นสิ่งที่ยอดเยี่ยมมากหากปฏิบัติคู่กันไปได้ ท่านจะได้ทั้งสุขภาพกาย ใจและความคิดที่ดี นำสู่ความสงบในการดำเนินชีวิตเลยทีเดียว
บรรณานุกรม ซิสเตอร์ แจนที. 2545. โยคะทางจิตเพื่อชีวิตประจำวัน กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิ บราห์มา กุมารี ราชาโยคะ มูลนิธิ บราห์มา กุมารี ราชาโยคะ. 2544. ราชาโยคะ. กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิ บราห์มา กุมารี ราชาโยคะ ละเอียด ศิลาน้อย. 2545. โยคะ น้ำพุดรุณภาพ กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์ดอกหญ้า 2000 เอ็น.วี.กุลกรรณี. 2544. โยคะอาสนะเพื่อชีวิต กรุงเทพมหานคร.: บริษัทอัมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์ พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) B.K.Jagdish Chander hassija. Raj Yoga Mediation. India: OM SHANTI PRESS. Bittleston, Jennie. 2001. Secrets of Yoga. London : A Dorling Kindersley Book. Feuerstein, Georg. 2002. 200 Key Sanskrit Terms of Yoga Santa Rosa, Yoga Research and Education Center. Prajapita Brahma Kumaris & Ishwariya Vishwa Vidyalaya. 1986. Positive Health Raja Yoga Meditation for stress-free, peaceful and healthy life. India: OM SHANTI PRESS.
http://www.goodlifecenter.net/index....=41594&Ntype=3 (http://www.goodlifecenter.net/index.php?lay=show&ac=article&Id=41594&Ntype=3)
<!-- / message --><!-- sig -->
http://home.planet.nl/~opzee034/image/logo_intro_groot.gif
ในการที่จะทำให้เราเกิดความสงบนั้นเราจึงมีความจำเป็นต้องฝึกให้เรามีการคิดทางบวกและสมาธิ เช่นเดียวกับรถยนต์ที่ต้องการคนขับรถที่มีฉลาด ร่างกายของเราก็เช่นเดียวกันที่ต้องการจิตที่สมดุลย์ สามารถควบคุมได้ การทำสมาธิโดยปกติทั่วไปนั้นจะช่วยให้เราบรรลุสิ่งเหล่านี้ จิตจะชัดเจนและจดจ่อมากขึ้น มีสมาธิมากขึ้น ในเรื่องของการคิดทางบวกนั้นนำไปสู่การเกิดปัญญาและความสงบภายใน ในการฝึกโยคะนั้นมีวิธีการปฏิบัติหลายแนวทาง
อาทิ หะฐะโยคะ ราชาโยคะ ภักติโยคะ กรรมะโยคะ ญาณะโยคะ และเอกสารแจกฉบับนี้ผู้เขียนขอกล่าวถึงราชาโยคะซึ่งเป็นแนวทางที่ผู้เขียนชื่นชมในหลักการอย่างยิ่ง จึงทำให้ผู้เขียนอดรนทนไม่ได้ เพราะวิญญาณของการเป็นผู้เรียนรู้ตลอดชีวิตของผู้เขียนจึงทำให้ผู้เขียนตัดสินใจเดินทางไปที่ Brahma Kumaris, World Spiritual University ที่ Pandav Bhawan, New Delhi
ซึ่งเป็นสำนักงานภาคพื้นแห่งหนึ่งของมหาวิทยาลัยทางจิตของโลก เพื่อศึกษาในเรื่องราชาโยคะให้ลึกซึ้งลงไปท่านผู้อ่านหลายท่านอาจยังไม่เข้าใจว่าราชาโยคะคืออะไร ดังนั้นผู้เขียนจึงขออ้างคำอธิบายของนักวิชาการและผู้เชี่ยวชาญในโยคะศาสตร์บางท่านดังนี้ เพื่อให้ท่านผู้อ่านพอเข้าใจภาพรวมของ ราชาโยคะกันบ้าง ละเอียด ยาน้อย(2544: 21)
กล่าวว่าราชาโยคะเป็นการควบคุมจิตใจ เป็นการปฏิบัติทางจิตเพื่อเข้าสู่พระผู้เป็นเจ้า (จะใช้ปฏิบัติควบคู่ไปกับหะธะโยคะเสมอ) Jennie Bittleston (2001 : 15) กล่าวถึงราชาโยคะว่า รูปแบบในยุคแรกเริ่มของโยคะนั้นคือการฝึกสมาธิ (meditation) ในศิลปแห่งพุทธตะวันออกโบราณ ได้พรรณนาถึงการฝึกสมาธิอยู่บ่อยครั้ง Howard Kent (1999: 20) กล่าวถึงราชาโยคะว่าเป็นราชาแห่งโยคะ (the king of yogas) เพราะคำว่า ราชา (raja) มาจากภาษาสันสกฤต หมายถึงนักปกครอง
หนึ่งในปราชญ์ชั้นนำของหะฐะโยคะคือ สวาทมารามา (Svatmarama) กล่าวว่า ฉันสอนหะฐะโยคะ เพื่อนำไปสู่ราชาโยคะ พระพุทธเจ้าทรงฝึกราชาโยคะเช่นกันดังที่ได้พรรณนาไว้ในขั้นตอนต่าง ๆ ของการฝึกสมาธิ ฆวน โฆเซ่ โบดาน (2545: 9) อธิบายคำว่าราชาโยคะว่า ราชา แปลว่ากษัตริย์ หรือผู้เป็นใหญ่ สมาธิแบบราชาโยคะมีพื้นฐานทั่วไปที่จะทำการฝึกฝนตนเอง จิตใจ อารมณ์ เพื่อโน้มนำไปสู่สมาธิหรือเป็นหนึ่งเดียวกับพระเจ้าโดยทางตรง โดยหลักการแล้ว พลังชีวิตเกิดจากการเคลื่อนไหวขึ้นหรือลงของกระดูกสันหลังจนกว่าจะเกิดความสมดุล แล้วจิตใจและอารมณ์ก็จะเกิดความสงบแจ่มใส เมื่อนั้นความรู้แจ้งหรือปัญญาก็จะเกิดขึ้น โดยเคลื่อนตรงไปสู่ศูนย์กลางของหน้าผาก จุดสมาธินี้อยู่สูงจากหว่างคิ้วขึ้นไป 1/2นิ้ว
หรือที่เรียกว่า อัจชานะ หรือดวงตาที่3 เมื่อพลังงานที่สมดุลนี้ไหลผ่านระบบสมองและร่างกายอย่างง่ายดายไปสู่จุดดวงตาที่ 3 นี้ จิตใจของคุณจะสงบลง และขณะที่จิตไม่ร้อนรน ซัดส่ายนี้ ย่อมเป็นภาวะจิตที่เป็นอิสระจากความนึกคิดทั้งปวง ไร้ความวิตกกังวล และหลุดพ้นจากอดีต ภาวะเช่นนี้จะทำให้เกิดความปิติเบิกบาน เต็มไปด้วยความดิ่งลึกสู่ความสงบ เบา สบาย และความว่าง มูลนิธิ บราห์มาร์ กุมารี ราชาโยคะ (2544: 32)
กล่าวถึงจุดมุ่งหมายของราชาโยคะว่า เป็นการสอนขั้นสูงสุด มีจุดมุ่งหมาย คือความสมบูรณ์พร้อม (Perfection) ไม่ใช่การเปลี่ยนแปลงให้ดีขึ้นเพียงเล็กน้อย แต่เป็นการเปลี่ยนแปลงบุคลิกภาพทั้งหมด โดยมุ่งขจัดลักษณะนิสัยที่ไม่ดี ที่ครอบงำมนุษย์มาเป็นเวลายาวนาน พร้อมกับเสริมสร้างคุณสมบัติที่ดีงามและความสูงส่งเช่นเทพให้กลับคืนมาอีกครั้ง ราชาโยคะเน้นสาระสำคัญคือการมีสำนึกที่เป็นดวงวิญญาณและการมีความสัมพันธ์กับมนุษย์หรือแม้แต่กับผู้นำศาสนา หรือผู้นำสาส์นของศาสนาต่าง ๆ ไม่สามารถทำให้เราพัฒนาตนเองจนถึงระดับสูงสุดได้ แต่ในความสัมพันธ์กับดวงวิญญาณสูงสุด เราได้รับพลังจากผู้เป็นแหล่งพลัง ทำให้สามารถทำลายข้อบกพร่องต่าง ๆ ของตนเอง และในขณะเดียวกันก็สามารถปลูกฝังคุณลักษณะที่สูงสุดของท่าน เพื่อให้เราก้าวไปสูความสมบูรณ์พร้อม เพื่อความเข้าใจหลักการของราชาโยคะให้มากขึ้น จึงขอกล่าวถึงพลังทั้งแปด ซึ่งซิสเตอร์ แจนที (2545: 80)
กล่าวว่า พลังทั้งแปดคือ พลังที่กล่าวกันว่าได้รับการพัฒนาขึ้นมาโดยเฉพาะในราชาโยคะ ตอนแรกอาจดูเหมือนว่าเป็นคุณสมบัติแปดอย่าง แต่ในบริบทนี้ได้มีการใช้คำว่าพลัง ด้วยเหตุผลพิเศษบางประการ คุณสมบัติ และพลัง แตกต่างกันอย่างไร คุณสมบัติหมายถึงบางสิ่งที่ผู้อื่นอาจเห็นในตัวเราได้เป็นบางครั้ง เพราะบางครั้งก็ซ่อนเร้นอยู่ เป็นสิ่งที่ผู้อื่นชื่นชม แต่ไม่ได้รู้สึกว่าเขาจะมีได้ ในขณะที่พลัง
กลับเป็นบางสิ่งที่ไม่สามารถซ่อนเร้นได้ เป็นแหล่งแห่งการให้แรงบันดาลใจต่อผู้อื่นอย่างสม่ำเสมอ ช่วยให้เขาเหล่านั้นสามารถเปลี่ยนแปลงตนเอง และกลับมาเต็มไปด้วยพลังได้ พลังทั้งแปดคือ *พลังของการสำรวจตน หรือ พลังของการกลับคืนสู่ภายใน *พลังของการปล่อยวางความคิดในอดีตที่ไม่มีประโยชน์อีกต่อไป *พลังความอดทน *พลังการยอมรับปรับตัว หรือ ปรับตัวให้เข้ากับสถานการณ์และผู้คน *พลังการแยกแยะระหว่างสิ่งผิดและสิ่งถูก
*พลังการตัดสินลำดับความสำคัญ และตัดสินใจ *พลังการเผชิญอุปสรรคหรือการสูญเสียต่าง ๆ *พลังการร่วมมือกับผู้อื่น มูลนิธิ บราห์มา กุมารี ราชาโยคะ (2544: 38) อธิบายขั้นตอนของการฝึกจิตของราชาโยคะดังนี้ ขั้นแรก-การคิดให้จิตสงบ (Meditation) การฝึกจิตของราชาโยคะจะใช้ความรู้ทางจิตที่สมบูรณ์เป็นฐานในการสร้างความคิดที่ดี เพื่อทำให้จิตสงบ โดยไม่อาศัยมนตราหรือรูปวัตถุสิ่งวของใด ๆ
ขั้นที่สอง-การสำรวมความคิดหรือสมาธิ (Concentration) ขณะที่จิตใจเริ่มสงบ ความคิดที่ไร้ประโยชน์จะลดน้อยลง ให้เพ่งรวมจิตใจหรือความคิดทั้งหมดไปที่ดวงวิญญาณสูงสุด เพียงผู้เดียว
ขั้นที่สาม การหยั่งรู้ความจริง (Realization) จุดมุ่งหมายของการฝึกจิตของราชาโยคะ ก็คือการมีสมาธิและการสร้างความสัมพันธ์ที่ใกล้ชิดกับดวงวิญญาณสูงสุด เพื่อทำให้เกิดประสบการณ์ที่หยั่งรู้ในความจริง ให้ทุกสิ่งภายในเปลี่ยนไปตามที่รู้ เอกสารฉบับนี้มีจุดมุ่งหมายเพียงให้ท่านผู้อ่านได้เข้าใจราชาโยคะมากขึ้น ในการฝึกโยคะนั้น ผู้เขียนได้สอบถามผู้รู้ทางราชาโยคะว่าสามารถฝึกควบคู่กับหะฐะโยคะได้หรือไม่ ขัดแย้งกันหรือไม่ ท่านผู้เชี่ยวชาญทั้งราชาโยคะและหะฐะโยคะในอินเดียต่างตอบว่าเป็นสิ่งที่ยอดเยี่ยมมากหากปฏิบัติคู่กันไปได้ ท่านจะได้ทั้งสุขภาพกาย ใจและความคิดที่ดี นำสู่ความสงบในการดำเนินชีวิตเลยทีเดียว
บรรณานุกรม ซิสเตอร์ แจนที. 2545. โยคะทางจิตเพื่อชีวิตประจำวัน กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิ บราห์มา กุมารี ราชาโยคะ มูลนิธิ บราห์มา กุมารี ราชาโยคะ. 2544. ราชาโยคะ. กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิ บราห์มา กุมารี ราชาโยคะ ละเอียด ศิลาน้อย. 2545. โยคะ น้ำพุดรุณภาพ กรุงเทพมหานคร: สำนักพิมพ์ดอกหญ้า 2000 เอ็น.วี.กุลกรรณี. 2544. โยคะอาสนะเพื่อชีวิต กรุงเทพมหานคร.: บริษัทอัมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์ พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) B.K.Jagdish Chander hassija. Raj Yoga Mediation. India: OM SHANTI PRESS. Bittleston, Jennie. 2001. Secrets of Yoga. London : A Dorling Kindersley Book. Feuerstein, Georg. 2002. 200 Key Sanskrit Terms of Yoga Santa Rosa, Yoga Research and Education Center. Prajapita Brahma Kumaris & Ishwariya Vishwa Vidyalaya. 1986. Positive Health Raja Yoga Meditation for stress-free, peaceful and healthy life. India: OM SHANTI PRESS.
http://www.goodlifecenter.net/index....=41594&Ntype=3 (http://www.goodlifecenter.net/index.php?lay=show&ac=article&Id=41594&Ntype=3)
<!-- / message --><!-- sig -->